Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pater - (kloosterling die priester is)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

pater zn. ‘kloosterling die priester is’
Mnl. pater ‘kloosterling met priesterwijding’ in ... den pater int clerchuis toe Groningen ‘de priester in het fraterhuis te Groningen’ [1469; MNW clerkehuus], ‘hoofd van een klooster, abt’ in die pater desselven convents ‘het hoofd van dat klooster’ [1474; WNT]; vnnl. pater van 't klooster ‘kloostervader, overste of leider der monniken, nonnen enz.’ [1599; Kil.].
Internationale verkorting van christelijk Latijn pater monasterii ‘kloosteroverste, abt’, letterlijk ‘vader van het klooster’. Latijn pater ‘vader’ is verwant met → vader.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pater [priester] {1469} < latijn pater [vader].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

pater znw. m. bij Kiliaen alleen pater van ’t clooster, evenals in later-mnl. Een woord van de kerktaal < lat. pater ‘vader’.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† pater znw. Kil. geeft alleen pater van t’ clooster. De bet. ‘overste van een klooster’ schijnt ook nog de enige te zijn van later-mnl. pater m. Kerkelijke ontlening uit lat. pater ‘vader’.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

pater m., uit Lat. id. = vader (z. vader): eigenl. vocat., als toespraak van de leeken tot de geestelijken, en bepaaldelijk tot de kloosterlingen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

paoter (zn.) pater; Nuinederlands pater <1649> < Latien pater.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

pater: ordepriester, geestelike vader; Ndl. pater (Mnl. pater) uit Lat. pater, nog in Lat. verbg. pater familias, “gesinshoof”, in It., Port. en Sp. padre, “geestelike”, ook in Eng. padre, “geestelike, priester” (1584), “kapelaan” (by d. leër), terwyl in Eng. leerlt. en studt. pater, “pa, vader” (1728); verb. m. Eng. paternal, paternity, ens.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

pater (Latijn pater)

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

pater. Vaak krijgt iemand via een verwensing te horen dat hij zich uit de voeten moet maken en zich bezig moet gaan houden met een schier onmogelijke opdracht. Dat is het geval bij loop naar de paters om sokken!, een verwensing die onbehagen en minachting uitdrukt en die voorkomt in Tielt in West-Vlaanderen. Sanders verklaart in de Volkskrant van 2 januari 1998 die paters en die sokken als volgt: bedoeld worden de paters recollecten, een andere naam voor franciscanen, die barrevoets liepen. In het Vlaamse Waasland komt ook voor loop naar de paters en laat u belezen!belezen, god alle paters, klooster.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

pater ‘priester’ -> Indonesisch pater ‘priester in een rooms-katholieke kloosterorde’; Saramakkaans páiti ‘priester in een rooms-katholieke kloosterorde’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pater priester 1469 [MNW] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut