Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

passeren - (voorbijgaan, gebeuren; gaan langs, overslaan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

passeren ww. ‘voorbijgaan, gebeuren; gaan langs, overslaan’
Mnl. passeren ‘voorbij (laten) gaan’ in dochte dat laken den ghesuorne goed men liet passeren ‘leek het laken de gezworene goed, dan liet men het passeren’ [1294; VMNW], ‘gaan langs’ in moeten de joncvrouwen daer passeren ... voorby der fonteynen [1340-60; MNW-R], ‘voorbijgaan, verstrijken’ in altemet passerden de dagen [1350-1420; MNW altemet], ‘gaan over’ in maken ... eene brugge ... om de Mase te passeren ‘een brug bouwen om de Maas over te steken’ [1432; MNW-R], ‘voorbijstreven, overtreffen’ in de stomme beisten ende dieren passeren hier in den meinsche [1485; MNW stom]; vnnl. passeren ‘rechtsgeldig doen maken van een stuk, verlijden’ in zoo wye eenighe procuracie ... begeert te passeren ‘wie een lastbrief wil laten bekrachtigen’ [1508; MNW machtich], in de verbinding laten passeren ‘doortocht verlenen, vergunning verlenen, bekrachtigen’ in laten passeeren den voorsz burgers ende hunnen goeden [1534; WNT], passeren ‘door een nauwe of lastige doorgang gaan’ in de straet Magellanes te passeren [1602; WNT], ‘laten voorbijgaan’ in om den tyt te passeren [1613; WNT], ‘gebeuren’ in hetgene diesaengaende passeert ‘hetgeen wat dit betreft gebeurt’ [1625; WNT zorgen], ‘overslaan’ in die ... niet en behoord gepasseert te worden [1629; WNT], ‘doorgaan voor’ in onrecht voor louter recht passeeren doen ‘onrecht voor louter recht laten doorgaan’ [1658; WNT].
Ontleend aan Frans passer ‘doorgaan (voor iets of iemand)’ [midden 13e eeuw; TLF] en ‘overslaan’ [ca. 1245; TLF], eerder al ‘voorbijstreven, overtreffen, verslaan’ [1130-40; TLF], ‘iets of iemand voorbijgaan, ergens langs gaan’ en ‘voortgaan, voorbijgaan, verstrijken’ [beide ca. 1050; TLF], ontwikkeld uit Laatlatijn *passare ‘voorbijgaan’, een afleiding van klassiek Latijn passus ‘voetstap, schrede’, zie → pas 1.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

passeren [voorbijgaan] {1294} < frans passer < laat-latijn ∗passare van latijn passus [schrede] (vgl. pas1, pass).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

passeeren ww. Zie pas I en passage.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

passere (ww.) passeren; Vreugmiddelnederlands passeren <1294> < Frans passer.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

passeer ww.
Verbygaan.
Uit Ndl. passeren (al Mnl.). Ndl. passeren hou oorspr. verband met pas (1pas).

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

passe’ren (passeerde, heeft gepasseerd), (ook:) 1. langs komen voor een bezoek. En misschien een financiële bijdrage een andere keer, wanneer één van de vaders van haar kinderen weer eens zou gaan komen ’passeren’ (Cairo 1976: 20). - 2. onbedoeld vanonder iets anders te voorschijn komen, uitsteken (van kleding). Je onderrok passeert. Zie Schoonhoven 155. - Etym.: (1) AN de tijd passeren = de tijd doorbrengen.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

passeren (Frans passer)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

passeren ‘voorbijgaan, gebeuren’ -> Negerhollands passeer, pasė pase ‘voorbijgaan, gebeuren’; Berbice-Nederlands paseri ‘gebeuren’; Skepi-Nederlands pasere ‘voorbijgaan, gebeuren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

passeren voorbijgaan 1294 [CG I3, 2031] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut