Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

parallel - (evenwijdig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

parallel bn. ‘evenwijdig’
Vnnl. parallel ‘evenwijdig’ in een rechte Linie, die Parallel is tegen BA ‘een rechte lijn die evenwijdig loopt met BA’ [1596; WNT], parallel ofte even-wydich [1614; WNT]; nnl. parallel bij overdracht ook ‘gelijklopend, overeenkomstig’ in in een paralel geval [1771; WNT].
Ontleend, al dan niet via Frans parallèle ‘evenwijdig’ [1549; TLF], aan Latijn parallēlus, dat zelf is ontleend aan Grieks parállēlos ‘parallel’, letterlijk ‘naast elkaar, langs elkaar’. Het Griekse woord is gevormd uit pará ‘naast, langs’ en allḗlois ‘elkaar’, een samentrekking van ouder álloi állois ‘de enen tot de anderen’, waarin állo ‘een ander’ verwant is met de eerste lettergreep van → elders, en zie ook → allochtoon.
parallel zn. ‘evenwijdige lijn; breedtecirkel; overeenkomstig iets’. Vnnl. parallel ‘evenwijdige lijn’ in de twee gelijcke parallelen XV, WY [1606; WNT], ‘breedtecirkel rond de aarde’ in de parallel ofte latitudo van 10 gr. [1614; WNT uit]; nnl. parallel bij overdracht ook ‘gelijke, overeenkomst’ in verrassende uitkomsten ... vinden hun paralel in ... [1908; WNT]. Zelfstandig gebruik van het bn. parallel, mogelijk ontleend aan of onder invloed van het zelfstandig gebruik van parallèle in het Frans [1611; TLF].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

parallel [evenwijdig] {1596} < frans parallèle < latijn parallelus < grieks parallèlos [evenwijdig], uit de verbinding para [naast] + allèlous [elkaar].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

parallel bnw. < lat. parallelus < gr. parállēlos ‘naast elkander staand of lopend’. Het woord komt in de 16de eeuw zowel in Frankrijk als in Duitsland op. Het woord parallelopipedum < gr. parallēlepipedon, samengesteld uit parállēlos + epípedon ‘vlak’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

parallel b.nw., s.nw.
1. Ewewydig, of ewewydige lyn of vlak. 2. Vergelykbaar.
Uit Ndl. parallel (1596 in bet. 1 as b.nw., 1606 in bet. 1 as s.nw., 1771 in bet. 2).
Ndl. parallel uit Fr. parallèle uit Latyn parallelus uit Grieks parallèlos 'ewewydig', met lg. van para 'naas' en allelon 'mekaar', met lg. van allos 'ander'.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

parallel: ewewydig; Ndl. parallel (nog nie by Kil nie), Eng. parallel (1598), via Fr. parallele uit Lat. parallelus uit Gr. parallêlos (para, “langsaan”, + allêlos, “mekaar”, dus “naas mekaar, ewewydig”).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

parallel (Frans parallèle)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Parallel (< Gr. παράλληλος = langs elkaar gelegen). Evenwijdig. De naam parallel is uit zuiver wiskundig oogpunt te verkiezen, omdat evenwijdig (overal even wijd van elkaar liggend) een eigenschap van parallele lijnen uitdrukt, die niet in de definitie vermeld wordt en die ook alleen in de Euclidische meetkunde geldig is.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

parallel ‘evenwijdig’ -> Indonesisch paralél ‘evenwijdig; telefoonextensie’; Papiaments paralèl ‘evenwijdig’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

parallel evenwijdig 1596 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut