Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

paragraaf - (onderdeel van een tekst)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

paragraaf zn. ‘onderdeel van een tekst’
Mnl. paragrafe, paragraef ‘indelingsteken, tekstonderdeel’ in een paragraef es een teeken dat men in gescrifte maect, omdat deene sentencie ... van der andere ondersceedt werde. Ende selken tijt de sentencie ... die daer ondersceden es heet men een paragraef ‘een paragraaf is een teken dat men op schrift maakt opdat de ene uitspraak van de andere zal worden onderscheiden. En soms noemt men de uitspraak die onderscheiden is een paragraaf’ [1391-1402; MNW]; nnl. paragraphe, paragraaf ‘onderdeel van een tekst’ in de verdeeling is in hoofdstukken en paragraphen [1755; WNT verdeeling].
Internationale geleerde ontlening, zowel rechtstreeks als via Frans paragraphe, paragrafe, aan middeleeuws Latijn paragraphus ‘teken ter aanduiding van een nieuw segment of onderdeel’. Het Latijnse woord is ontleend aan Grieks parágraphos ‘streepje in de marge van een tragedie om koorpassages te markeren’, letterlijk ‘ernaast geschreven’, van het ww. paragráphein ‘ernaast schrijven’, gevormd uit para- ‘langs, naast’ en gráphein ‘schrijven’, zie → -grafie.
Paragraaftekens in de marge werden gebruikt in middeleeuwse handschriften, waarin nieuwe alinea's of hoofdstukken om perkament te sparen meestal niet op een nieuwe regel begonnen; zo ontstond de huidige betekenis.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

paragraaf [onderverdeling van tekst] {paragrafe, paragraef 1393-1402} < frans paragraphe [idem] < middeleeuws latijn paragraphus [paragraafteken] < grieks paragraphè [het schrijven van een kritisch teken bij iets], van het ww. paragraphein, van para [naast] + graphein [schrijven].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

paragraaf znw. m., mnl. paragrāfe, paragraef evenals nhd. paragraph (kort na 1300) ontleend (over fra. paragraphe) < lat. paragraphus < gr. parágraphos ‘streep aan de rand om in de tragedie de delen van het koor en de parabasis aan te duiden’. Het betekende in de ME ‘teken voor de afdelingen van een tekst’, dan ‘afdeling van een tekst’ en ‘wetsparagraaf’.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† paragraaf znw., reeds in de Voc. Cop. Uit fr. paragraphe, dat op het bij paraaf genoemde gr. woord berust.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

paragraaf s.nw.
Samehangende onderdeel van 'n teks.
Uit Ndl. paragraaf (Mnl. paragrafe).
Ndl. paragraaf uit Fr. paragraphe uit Latyn paragraphus uit Grieks paragraphos van paragraphein, met lg. van para 'naas' en graphein 'skryf', lett. 'iets in die kantlyn skryf'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

paragraaf (Frans paragraphe)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

paragraaf ‘onderverdeling van geschreven tekst’ -> Indonesisch paragraf ‘onderverdeling van geschreven tekst’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

paragraaf onderverdeling van tekst 1393-1402 [MNW] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut