Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

parabool - (kegelsnede)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

parabool zn. ‘kegelsnede’
Vnnl. inde snijdinge vande Conus, namentlijck inden Elipsis, parabole, ende hiperbole ‘in de kegelsnede, namelijk in de ellips, parabool en hyperbool’ [1645; WNT wiskunst]; nnl. parabool, ook wel parabel ‘wiskundige figuur’ in parabel is eene kromme linie ... [1740; WNT], de parabool komt in de natuurkunde als werplijn en in de sterrekunde als loopbaan van cometen voor [ca. 1880; WNT].
Ontleend aan Neolatijn parabola ‘kegelsnede’, een term die in de 16e eeuw opnieuw is ingevoerd bij het beschrijven van planeetbewegingen, op basis van Grieks parabolḗ ‘kegelsnede’, betekenisuitbreiding van ‘vergelijking, gelijkenis’, zie → parabel.
De geometrische betekenis was in de 3e eeuw voor Chr. reeds aan het woord gegeven door de Griekse geleerde Apollonius van Perga in een verhandeling over kegelsneden, zie → ellips 1.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

parabool [kegelsnede] {1740} < latijn parabola < grieks parabolè (vgl. parabel).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

parabool (Grieks parabolè)

P.H. van Laer (1964), Vreemde woorden in de sterrenkunde, 2e druk, Groningen

Parabool (< Lat. parábola; = Gr. παραβολή (parabolè) = het naast elkaar plaatsen, vergelijking; bepaalde kegelsnede; < παραβάλλειν (paraballein) = vergelijken). In moderne taal is die kegelsnede bedoeld waarvoor de top vergelijking geldt: y2 = 2px; die kegelsnede dus waarbij (voor deze ligging ten opzichte van het assenstelsel) het vierkant op de ordinaat van een punt gelijk is aan de rechthoek met de órthia (of latus rectum = 2p) en de abscis van dat punt als zijden. Als dit vierkant en deze rechthoek ongelijk zijn, is de kromme een → ellips (als y2 < 2px) of een → hyperbool (als y2 > 2px). Voor een meer klassieke omschrijving van deze krommen zie: Dijksterhuis, Vreemde woorden in de wiskunde.

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Parabool (< Gr. παραβολή); < παραβάλλειν = er langs leggen). Lett. Het leggen langs. In de Gr. wiskunde term voor parabolische aanpassing (→ applicatie). Vd. bij Apollonios (3e eeuw v. Chr.) naam voor de snede van den rechthoekigen kegel (→ orthotome), die de eigenschap bezit, dat het vierkant van de ordinaat parabolisch is aan te passen aan de z.g. orthia (2p).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

parabool ‘kegelsnede’ -> Indonesisch parabol(a) ‘kegelsnede; satellietschotel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

parabool kegelsnede 1645 [WNT wetenschap] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut