Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

overheid - (magistraat, instantie waar het openbaar gezag berust)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

overheid zn. ‘magistraat, instantie waar het openbaar gezag berust’
Mnl. overheit ‘heerschappij’ in macht ... ende overheit [1485; MNW]; vnnl. de overheyt oft overicheyt ‘de instantie waar het openbaar gezag berust’ [1573; Thes.].
Afleiding van → over in de betekenis ‘boven iets of iemand staande’ met het achtervoegsel → -heid.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

overheid* [lichaam waarbij het openbaar gezag berust] {overheit [gezag, heerschappij, macht] 1485} van over [boven iets uit zijnde] + -heid.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

overheid znw. v., laat-mnl. ōverheit v. ‘gezag, macht’, mhd. oud-nhd. oberkeit v. ‘heerlijke macht, oppergezag, overheid’. Daarnaast mnl. ōvericheit evenals nhd. obrigkeit.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

overheid znw., laat-mnl. ōverheit v. “gezag, macht”. Vgl. mhd. (14. eeuw) oudnhd. oberkeit v. “heerlijke macht, oppergezag, overheid”. Het zeldzame mnl. ōvericheit v. “overheid” komt ook nhd. (obrigkeit) en mnd. Teuth. voor.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

overheid (Duits Obrigkeit)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

overheid ‘lichaam waarbij het openbaar gezag berust’ -> Fries oerheid ‘lichaam waarbij het openbaar gezag berust’; Zweeds överhet ‘gevestigde macht’ (uit Nederlands of Nederduits); Negerhollands overheit ‘macht, gezag, autoriteit’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

overheid lichaam waarbij het openbaar gezag berust 1526 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut