Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

overgeven - (braken)

Thematische woordenboeken

E. Sanders (2000), Jemig de pemig!: de invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands, Amsterdam

Mogen wij even overgeven? Mag ik even een teiltje?

Het is moeilijk om hard te maken dat Van Kooten en De Bie de uitvinders zijn van de uitdrukkingen mogen wij even overgeven? en mag ik even een teiltje? Wat we kunnen vaststellen is dit: beide uitdrukkingen waren geregeld te horen in de uitzendingen van de Tegenpartij. De eerste was er bovendien te zien, want tussen de sketches door verscheen soms in grote paarse schrijfletters de tekst: Mogen wij eve overgeve?

De Tegenpartij bestond van september 1980 tot mei 1981. Vóór die tijd zijn deze uitdrukkingen niet aangetroffen, ná die tijd wel. De kans is dus groot dat ze door Van Kooten en De Bie zijn verbreid. Mogelijk zijn ze ook door hen bedacht, maar daar waren ze zelf niet zeker van. Misschien kenden zij ze al van de straat, net als bijvoorbeeld jemig de pemig en mozes kriebel.

Zeker is dat de uitdrukkingen sinds het begin van de jaren tachtig algemeen bekend zijn. Ze komen in verschillende vormen voor — los, maar ook in de combinatie ‘mag ik even een teiltje, want ik moet overgeven’. In de Nieuwe Revu stond in 1995: ‘Mag ik even een teiltje, want er moet een Chinees naar buiten.’ Delftse studenten vragen wel om ‘een teiltje met grote gaten’. Men zegt ook: mag ik even braken, overgeven of kotsen.

Mag ik even een teiltje? is vooral populair onder de jeugd, maar in december 1996 was het ook te horen in de Tweede Kamer. Tijdens een spoeddebat over de aanleg van de hsl zei Jacques Wallage dat ‘politiek de kunst van het gezamenlijk haalbare is’. Waarop de cda’er G.B.M. Leers zei: ‘Mag ik even een teiltje.’

Een zekere Martin Fraterman gebruikte mag ik even overgeven? op zijn website in een gedicht dat als volgt begint:

Dood is
oog in oog
even even
groot als leven
aankomst
en vertrek
spannen
hemelboog
en mensenstreven
mag ik even
overgeven
waar ben ik
gebleven.

Ook de Nederlandse rockband De Kloe uit Venlo liet zich onlangs door Jacobse & Van Es inspireren. In 1996 besloot de vijfmansformatie Engelstalige teksten te schrappen en verder te gaan in hun moerstaal. Enig nadenken resulteerde onder meer in de dichtregel: ‘Vrienden voor het leven, mag ik even overgeven.’

Zie ook dameswensen; geen gezeik, iedereen rijk; godverdegodver; kneukfilm; neutronenkorrels; samen voor ons eigen; Tedje van Es en vrije jongens.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

overgeven ‘braken’ -> Negerhollands gie over, gief over ‘braken’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut