Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

oplazeren - (verdwijnen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

lazer zn. ‘donder, flikker’
Nnl. dan kreeg ie tòch op z'n lazerij ‘dan kreeg hij toch een pak slaag’ [1903; WNT lazerij], een pak op je lazer zou je moeten hebben [1966; WNT Aanv.], ook in andere spreektalige uitdrukkingen zoals geen lazer ‘helemaal niets’ in hij begreep [er] geen lazer van [1950; De Coster 2002].
Hetzelfde woord als lazerij ‘melaatsheid’, mnl. laserie, een afleiding met het achtervoegsel → -erij van de naam van Lazarus, zie → lazarus. In de 20e eeuw verkort tot lazer.
Buiten de genoemde uitdrukkingen komt lazerij niet meer als zn. voor. Een betekenisontwikkeling van ‘melaatsheid’ via ‘een door ziekte aangetast lichaam’ naar ‘lichaam’ (De Coster 2002) is dan ook sterk te betwijfelen. Er is eerder sprake van een algemeen verschijnsel: krachttermen, ziekte-, scheld- of taboewoorden komen in het Nederlands vaker terecht in spreektalige uitdrukkingen of kreten, zoals op zijn donder of sodemieter of flikker krijgen of geven, ergens geen reet van snappen. Zie ook → belazerd.
lazeren ww. (NN) ‘vallen; smijten’. Nnl. hij lazerde et tege de grond, hij lazerde in de sloot [1896; WNT]. Afleiding van de stam lazer- als algemene spreektalige krachtterm, zie hierboven, en naar analogie van bijv. donderen. ♦ oplazeren ww. ‘weggaan’. Nnl. oplazeren ‘id.’ [1898; Van Dale]. Gevormd naar analogie van synoniemen als opkramen, opdrossen, ophoepelen, opdonderen, enz.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

oplazeren. Het gebruik van het werkwoord oplazeren ‘weggaan’ is beperkt tot informele situaties. Net als opdonderen, opflikkeren en opsodemieteren is het woord gemarkeerd met het label ‘vulgair’ in de woordenboeken. ‘Plat’ wordt het ook wel genoemd. Het is hoe dan ook een woord waarmee men kan choqueren en zich emotioneel kan ontladen. Als verwensing is het frequent in het hedendaags Nederlands. Het is blijkens de naslagwerken eerst in deze eeuw productief geworden. Lazer op! is de meest voorkomende verschijningsvorm. De verwensing wordt gebruikt in geval van verontwaardiging, boosheid, woede. De verwenser wil zichzelf of een aangesprokene zijn wil opleggen. Vandaar de gebiedende wijs.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut