Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

opjagen - (aansporen)

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1491. Matschudding maken,

d.w.z. drukte, herrie, (koude) beredderingZie dit woord in Ndl. Wdb. II, 1849: Jong. 167; Op R. en T. 113; 114., ruzie maken. In dezen zin komt het woord pas in de 19de eeuw voor. In de 17de eeuw verstond men er onder ‘gruis, en die vuiligheid (het sij van Kooren of Rijst ens.) die als de vaartuigen gelost sijn, bij een geveegd, en op een mat te verlugten geleid werden’ (Winschooten, 154). Halma, 341 geeft er dezelfde beteekenis aan, maar ook die van ‘uitschot van iets’. Ook in het nd. komt in dezen zin mattenschüdding, mattenschüttels (anno 1614), mattenschuddels (anno 1482) voor naast een ww. mattenschüttelnKluge, Seemanssprache, 576.. Thans verstaat men er nog onder het onderste gedeelte van eene lading graan, dat waterschade heeft (Ndl. Wdb. IX, 320). De bovengenoemde bet. heeft de uitdr. in Jong. 124: Nou, kind, jaag ze (de kippen) dan ook weer in 't Hol, als je d'r matschudding door krijgt; bl. 153: Hou je koest, vader! Maak geen matschudding; A. Jodenh. II, 25: Je maakt wat 'n matschudding voor die pietschopper; S.M. 4: Stil, maak nou geen matschudding voor ze goed en wel weg benne; bl. 63: Stomme aap van een jonge, voor wat maak jij zoo'n matschudding? Köster Henke, 43: matschudding, herrie, ruzie; Boekenoogen, 1340: matschudding maken, drukte maken; De Vries, 83: matschudding, onverwachte stoornis. Voor den overgang der beteekenis mag misschien vergeleken worden stof opjagen (zie aldaar).

1804. Iemand de pest aan- (op- of injagen),

d.w.z. iemand wrevel berokkenen, hem treiteren, pesten, waarvoor men in het Zaansch ook zegt: iemand de pan aanjagen (Boekenoogen, 729). Vgl. Zoek 204: Och god, wat 'n benauwd smoelwarrek.... wacht, even de pest injagen. Van iemand, wien de pest aangejaagd is, wordt in zeer gemeenzamen stijl gezegd ‘dat hij de pest inheeft’ (zie no. 1789) of: de ‘smoor’ inheeft (zie aldaar); vgl. iemand het land aanjagen; den duivel inhebben (no. 518) en dergelijke. Zie Ndl. Wdb. I, 185; XI, 885.

2183. Stof opjagen (of doen opwaaien),

d.w.z. drukte, opschudding, beroering veroorzaken; eene uitdr. die te vergelijken is met het hd. viel oder unnützen Staub aufwirbeln; fr. faire de la poussière; eng. to make (raise or kick up) a dust. Vgl. Schoolblad, XLIII, p. 1239: Zoo is de oude Glijnsen er ook uitgetrapt. Allemachtig, jò, wat heeft dat een stof opgejaagd en ik denk, dat jouw bloed nog karnemelk wordt, als je dit leest; De Arbeid, 12 Sept. 1914, p. 4 k. 2: Al heeft mijn artikel van 22 Aug. ‘Geen aalmoes maar loon’ heel wat stof opgejaagd; Het Volk, 1 Nov. 1913, p. 1 k. 1: In de katholieke bedrijfswereld heeft de stichting van den r.k. Typografen-patroonsbond heel wat stof opgejaagd; 12 Maart 1914, p. 5 k. 2: Er is in de pers eenige stof opgewaaid naar aanleiding van een artikelenreeks over het belang, dat ons land heeft bij het behoud van Indië; De Arbeid, 4 Febr. 1914, p. 1 k. 3: Als de A.N.Z.B. in beweging gaat, vliegt er stof op; Nkr. VII, 9 Aug. p. 6; Handelsblad, 12 Nov. 1913 (avondbl.), p. 2 k. 3: Tjipto en Soewardi hebben zelf erkend, dat hun bedoeling was zooveel mogelijk stof op te jagen en zooveel mogelijk ergernis te geven; 27 Maart 1914 (ochtendbl.), p. 2 k. 5: De heer F. merkte op, dat over deze benoeming heel wat stof is opgejaagd; 18 Maart 1915, p. 2 k. 3 (ochtendbl.): Als het ontwerp niets anders inhield dan het Fransch-Belgische stelsel, dan zou het lang zoo veel stof niet hebben opgejaagd in de Kamer; Haagsche P. 16 Oct. 1920, p. 1681, k. 1: De tusschen het hoofdstedelik Stadion en den Belgischen Linart gerezen kwestie heeft ook in het buitenland stof doen opwaaien; enz. Zie no. 1491.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut