Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ophangen - (bevestigen)

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

ophangen. In de betekenis ‘zichzelf van het leven beroven door middel van de strop’ kent het WNT de verwensing hang je op! Volgens Mullebrouck (1984) komt in Vlaanderen voor pakt een strop en hangt u op! De verwensing wordt gebruikt in geval van verontwaardiging, boosheid, woede. De verwenser wil een aangesprokene zijn wil opleggen. Vandaar de gebiedende wijs. In het hedendaags Nederlands komt nog voor ik laat mij ophangen als het niet waar is. De betekenis spreekt voor zich. Ik laat mij ophangen en ik laat mij hangen als ... zijn beide oorspronkelijk zelfverwensingen. De zelfverwensing dient ter bevestiging van de waarheid. Meineed en ijdel gebruik maken haar tot vloek en uitroep van verontwaardiging. In het Waasland kent men neem een strop en hang u op!, met de betekenis ‘maak dat je wegkomt’. Vgl. De Cock (1908: nr. 222). Andere zelfverwensingen die tot vloeken van verontwaardiging geworden zijn, zijn ik laat mij ophangen als ik lieg of als ik er iets van versta. Beide komen in het Land van Aalst voor. Daarnaast ook nog ik laat mij liever ophangen (dan zoiets te doen of toe te staan) en ik ware weerd opgehangen! Het goddelijk of wereldlijk gezag werd aangeroepen op staande voet te straffen als men de waarheid niet sprak.

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

2690. (Aanv.) Kleine dieven hangt men (op) en groote laat men loopen.

Sedert de middeleeuwen is deze zegswijze bekend. Bern. S.I. 141 d: Die cleyne diefkens hangtmen, mer die grote laet men ghaen (vgl. Scaecspel, 38 vlgg.; Tijdschr. XXII, 19); Servilius 166: Die cleyne diefkens hangtmen die groote laatmen loopen; Sartorius III, 6, 51: De cleyne diefkens hangthy, de groote laet hy loopen; Cats, 529; De Brune, 217:

De cleyne dieven hangtmen licht.
Voor groote wert den hoet ghelicht.

Tuinman I, 77: De groote dieven hangen de kleine; daar aan is niet ongelijk: De kleine dieven hangt men, maar de groote laat men loopen; Harreb. I, 131; Ndl. Wdb. III, 2520; hd. die kleinen Diebe hängt man, die groszen läszt man laufen; fr. les gros larrons font pendre les petits; eng. the small thieves are hanged, the big ones go free; fri. de lytse dieven hinget men op, for de greate nimt men de hoed ôf.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut