Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

operette - (opera met dialoog)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

opera zn. ‘zangspel’
Vnnl. eerst het Italiaanse meervoud opere in een slach spelen by hen opere genoemd ‘een soort toneelspelen die door hen (Italianen) opera's worden genoemd’ [1668; WNT], dan opera ‘gezelschap dat zangspelen uitvoert, gebouw waarin dat gebeurt’ in het Antwerps Opera [1683; WNT klucht], opera ‘toneelstuk dat geheel gezongen wordt’ [1698; WNT zaagmolen]; nnl. opera ‘zangspel’ in het voorspel van een opera ‘de ouverture’ [1701; WNT voorspel], ‘gebouw waarin opera's worden uitgevoerd’ in in de opera ... op de staanplaats [1716; WNT].
Ontleend aan Italiaans opera ‘zangspel’ [1639; DELI], verkorting van opera musicale, de naam van de zangspelen en muziekdrama's die aan het eind van de 16e eeuw in Italië ontstonden. Opera gaat terug op Latijn opera ‘prestatie, verrichting’, een reeds vroeg als collectivum (v. ev.) geïnterpreteerde meervoudsvorm van opus (genitief operis) ‘arbeid, verrichting’.
Latijn opus is verwant met: Proto-Germaans *abnijan-, *ōbijan- ‘uitoefenen, verrichten’ (waaruit o.a. nnl. oefenen); Sanskrit ápas- ‘arbeid’, ā́pas- ‘religieuze verrichting’, ápnas- ‘bezit’; < pie. *h3ep-os- (IEW 780).
operette zn. ‘luchtig toneelstuk met zang en gesproken tekst’. Nnl. operet in een Operet, waarin gezongen zal worden De Jalousy, een romicque opera [1790; Groningse Courant], operette ‘stuk met zang en gesproken tekst’ [1824; Weiland opera], ook ‘gezelschap dat operettes uitvoert’ in werkstaking bij eene Wiener operette [1920; WNT werkstaking], de operette ... een 19e eeuws residu van de 18e eeuwse opéra-comique, die de oorspronkelijk lichte en komische stof, evenals de proza-gedeelten heeft behouden [1949; WNT residu]. Ontleend aan Duits operette [1698; Grimm], dat ontleend is aan Italiaans operetta ‘kleine opera van vrolijke aard’ [voor 1764; DELI], eerder al ‘kleine verrichting, klein literair werk’ [14e eeuw; DELI], van opera met het verkleiningsachtervoegsel -etta; in het Duits werd de uitgang -etta aangepast aan het Frans verkleiningsachtervoegsel -ette, zie → diskette.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

operette [opera met dialoog] {1847} < hoogduits Operette < italiaans operetta, verkleiningsvorm van opera [klein werk, operette] (vgl. opera).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

operette, gaat via ’t Hd. op ’t It. terug.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

operèt (zn.) operette; Nuinederlands operet <1790> < Duits Operette.

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

operette s.nw.
Ligte toneelstuk met sangers en orkes.
Uit Ndl. operette (1847).
Ndl. operette uit D. Opérette (18de eeu) uit It. operetta, die verkleinw. van opera, dus lett. 'klein werkie'.
Eng. operetta, Fr. opérette.
Vgl. opera.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

operette (Frans opérette)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

operette ‘opera met dialoog’ -> Indonesisch operét ‘opera met dialoog’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

operette opera met dialoog 1847 [KKU] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut