Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ontiegelijk - (enorm; zeer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

ontiegelijk bn. (vnl. NN) ‘enorm; zeer’
Nnl. ontiegelijk ‘enorm, zeer veel’ [1961; Van Dale].
Afleiding van ontieg ‘onbetamelijk, laaghartig; vuil, smerig’, dat door wegval van de intervocalische -d- is ontstaan uit mnl. ontidech, zoals in wine bezien ...; ende wat si dan ontidich vinden ‘wijn proeven ...; en wat ze dan bedorven vinden’ [1374; MNW], vnnl. onbetamelijcke, schandelose, ontydige woorden [1551; MNW]. Deze betekenissen ontstonden overdrachtelijk uit ‘op een ongeschikt moment plaats hebbende; onrijp’ en mnl. ontidech is dan ook afgeleid met → on- ‘niet-’ van tidech, tidich ‘op het juiste moment plaats hebbende; rijp’, wat zelf weer is afgeleid met → -ig van mnl. tijt ‘tijdstip, moment’, zie → tijd.
Het bn. ontieg is in de algemene taal van de 20e eeuw verouderd. Redelijk recente attestaties zijn ontiege praatjes ‘onbetamelijke praatjes’ [1921; NRC], een afzichtelijk, bijkans ontieg voorwerp [1925; NRC], ontieg weer ‘slecht weer’ [1943; Texelsche Courant]. Het komt nog wel voor in diverse dialecten.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ontiegelijk* [enorm, zeer veel] {na 1950} van middelnederlands ontidich, ontich [ontijdig, ongepast] (vgl. ontieg).

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

klooien [prutsen, stuntelen] (1961). In 1961 verschijnt de achtste druk van het woordenboek van Van Dale onder redactie van C. Kruyskamp. Hij is de eerste die in een woordenboek onder meer de volgende woorden opneemt: afwasmachine, flut, homofiel, klooien, ongesteld (‘menstruerend’), ontiegelijk, optutten, pleuren, schnabbelen, stress, stronteigenwijs en het scheldwoord zak.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ontiegelijk* bijwoord van hoedanigheid: enorm, zeer veel 1961 [GVD]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal