Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ongedierte - (schadelijke of lastige dieren)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

ongedierte zn. ‘schadelijke of lastige dieren’
Vnnl. ongedierte ‘schadelijke of lastige dieren, i.h.b. insecten’ in Vlieghen ... ende dierghelijcke beestkens oft onghedierte [1615; iWNT vlieg I], 't onghediert op 't veld ‘de wilde roofdieren in het veld’ [1617; iWNT].
Afleiding met het voorvoegsel → on- in de betekenis ‘slecht, onbehaaglijk’ van het collectivum → gedierte ‘diersoort, de dieren’. Daarnaast bestaat het zn. ondier ‘afzichtelijk dier’ zoals in mnl. int ewelike vier, in dien stanc, in dat vule ondier ‘naar het eeuwige vuur, de stank, het monsterlijk gedierte’ en so vele ondiers: padden, slanghen, sarpente, draken [begin 14e eeuw; MNW].

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

ongedierte znw. o., sedert de 17. eeuw. Vroeger in ruimer bet. dan nu.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

ongedierte s.nw.
Skadelike of gevaarlike dier of insek.
Uit Ndl. ongedierte (1672). Die voorv.
on- 'nie' dui 'n gedierte aan wat eintlik sy naam nie verdien nie.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

ongedierte: gevaarlike, wilde dier(e); monster(s); insek(te), muis(e), rot(te); uitwendige parasiet(e), bv. luis(e), vlooi(e), ens., in e.g. bet. by Trig (lRo T DLT 253); Ndl. ongedierte (blb. sedert 17e eeu); mntl. is on- (q.v.) hier verst.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ongedierte ‘schadelijke of lastige dieren’ -> Fries ûngedierte ‘schadelijke of lastige dieren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ongedierte* schadelijke of lastige dieren 1623 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut