Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

oké - (alles in orde)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

o.k. tw. (geselstaal) Ook okay, oukei en soms ouky.
Uiting waarmee instemming te kenne gegee word.
Uit Amer.Eng. O.K. (1840).
Die oorsprong word taamlik alg. teruggelei na Old Kinderhook, die bynaam van die Amer. president Van Buren; Kinderhook was die naam van sy geboorteplek.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

okay (Engels okay)
oké (Engels okay)
o.k. (Engels o.k.)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

O.K., okay (1899, uit het Engels) in orde

Wie zich verdiept in de herkomst van het woord okay, trekt een beerput open. Op de bodem daarvan ligt een enorme stapel papier. Er bestaan zeker dertig verschillende verklaringen voor deze uitdrukking. Zij zou afgeleid zijn van het Franse au quai ‘op de kade’, van de Haïtiaanse havenplaats Aux Cayes, of van de Indianentaal Choctaw, waarin oke staat voor ‘het is zo’. Er zijn verklaringen die okay afleiden uit het Deens, Duits, Schots en Afrikaans. Ook wordt okay in verband gebracht met allerlei personen met de initialen O.K. Met de Amerikaanse spoorwegbeambte Obadiah Kelly bijvoorbeeld, die ieder pakket dat hij in ontvangst nam met zijn initialen bestempelde. En met Old Keokuk, een indianenhoofdman die enkele verdragen met ‘O.K.’ ondertekende. Voeg daar nog een flinke stoet O.K.-ers aan toe: Amerikanen, Duitsers, Engelsen en vele anderen, en de chaos is compleet.
Gelukkig is er iemand die al deze theorieën uitgebreid heeft onderzocht. In 1963 en 1964 publiceerde de Amerikaanse hoogleraar Allen Walker Read een reeks van vijf artikelen — te zamen goed voor 104 dichtbedrukte pagina's — in het tijdschrift American Speech. Al voor Read hadden verschillende wetenschappers hun tanden in okay gezet; na Read nog een paar, maar geen enkele theorie is zo overtuigend als die van hem.
Wat wil het geval? De inwoners van de Amerikaanse stad Boston gaven zich in de zomer van 1838 met passie over aan het spelen met afkortingen. Het meest geliefd waren O.F.M. voor Our First Men, N.G. voor No Go, en S.P. voor Small Potatoes. Read geeft hiervan een indrukwekkende hoeveelheid voorbeelden uit kranten uit die tijd. Vaak spelde men de woorden ook nog eens opzettelijk verkeerd: zo stond de afkorting O.W. voor Oll Wright.
Oll wright wordt beschouwd als de directe voorganger van O.K. Deze afkorting is voor het eerst aangetroffen in de Boston Morning Post van 23 maart 1839, in een artikel van Charles Gordon Greene. O.K. stond hier voor Oll Korrect, een opzettelijke verschrijving van all correct.
Die zomer waaide de afkortingenrage over naar New York. In de herfst van 1839 raakte New Orleans geïnfecteerd. De afkorting O.K. reisde mee, zoals Read omstandig aantoont.
Maar waar blijft nu de plaatsnaam? Die houdt direct verband met Martin Van Buren (1782-1862), indertijd Democratisch president van de Verenigde Staten. Van Buren was in 1837 tot president gekozen. Hij was geboren in Kinderhook, een dorpje in de staat New York dat in de 17de eeuw door Nederlanders was gesticht. Zijn bijnaam luidde ‘The Fox of Kinderhook’.
De afkorting O.K. voor ‘Oll Korrect’ was ongetwijfeld in vergetelheid geraakt, als zij niet zo'n voorname plaats had gekregen in de felle politieke campagne van 1840. Whigs (voorlopers van de Republikeinen) en Democraten zochten naar nieuwe slogans en probeerden zich tegen elkaars aanvallen te verweren. De Democraten grepen daarbij terug op een oud recept: zij neutraliseerden scheldnamen door ze tot geuzennaam te verheffen.
Behalve voor ‘de vos uit Kinderhook’ werd president Van Buren uitgemaakt voor ‘de tovenaar uit Kinderhook’ en ‘the Dutchman of Kinderhook’ en ‘Old Kinderhook’. De Democraten kozen nu Old Kinderhook tot geuzennaam. Op 23 maart 1840 richten zij The Democratic O.K. club op, om Van Buren te helpen aan een tweede termijn. O.K. werd een slogan, een strijdkreet. Aanvankelijk werd de betekenis geheim gehouden, maar na twee maanden verklaarden de Democraten dat het stond voor Old Kinderhook.
Tegen die tijd hadden de Whigs zelf ook al een verklaring verzonnen. ‘O.K. — Velen vragen zich af wat de betekenis van de mysterieuze letters is’, schreef een Whig op 2 april 1840 in de Daily Express. ‘Welnu, het is Arabisch, moet andersom worden gelezen en betekent kicked out: uit het presidentiële paleis.’
Later kwamen ze met nog allerlei andere verklaringen, zoals: Off to Kinderhook, Orful Katastrophe, Oll Krying en een reeks die begon met Out of... gevolgd door onder andere Kash, Karacter, Kredit, Klothes en Klients.
Even hadden de Democraten spijt van hun nieuwe slogan, maar ze besloten eraan vast te houden. De daarop volgende campagne was zo hevig dat de uitdrukking O.K. zich als een olievlek over het land verbreidde.
Niet dat dit Martin Van Buren aan de overwinning hielp. ‘De Vos van Kinderhook’ werd in 1840 overtuigend verslagen door William Henry Harrison. Maar taalkundig gezien was Van Burens campagne een groot succes: O.K. begon aan een zegetocht die uiteindelijk aan het Nederlands de uitdrukkingen okay, oké, okee, okido en het wanstaltige okidoki zou toevoegen.
In 1848 deed Van Buren nog een gooi naar het presidentschap. Toen dat niet lukte, trok hij zich terug in Kinderhook, zijn onbetekenende geboortedorp, dat bijdroeg aan de populariteit van een afkorting die internationaal miljoenen keren per minuut wordt gebezigd.

Engels o.k. (1839); Duits o.k. (eind 19de eeuw); Frans o.k. (1869).

Storfer Wörter und ihre Schicksale (1935) 303-306; American Speech (verder Am. Sp.) 7 (1942) 126-128; Mencken American Language (19474) 205-208; Allen Walker Read, ‘The first stage in the history of “o.k.”’, in: Am. Sp. 28.1 (1963) 5-27; Idem, ‘The second stage in the history of “o.k.”’, in: Am. Sp. 28.2 (1963) 83-102; Idem, ‘The folklore of “o.k.”’, in: Am. Sp. 29.1 (1964) 5-25; Idem, ‘Later stages in the history of “o.k.”’, in: Am. Sp. 29.2 (1964) 83-101; Idem, ‘Successive revisions in the explanation of “o.k.”’, in: Am. Sp. 29.4 (1964) 243-267; Am. Sp. 31 (1966) 238; ‘The etymology of ok again’, in: Am. Sp. 40 (1975) 333-335; F.G. Cassidy ‘OK — is it African?’, in: Am. Sp. 46 (1981) 269-273; Hendrickson Dict. eponyms (1985) 239; Rey-Debove Dict. des anglic. (19902) 640-641; Merriam-Webster new book of word hist. (1991) 329-331; OED (19932).

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

oké, alles in orde
Okay
behoort tot de klassieke etymologische probleemgevallen. Er zijn tientallen pagina’s over volgeschreven. Anders dan bij Uncle Sam (z.a.) heeft het Amerikaanse Congres zich helaas
nooit over dit woord gebogen, zodat de strijd tot nu onbeslist is gebleven.
Oké is in verband gebracht met zeker een dozijn afkortingen. Daartussen zitten de initialen van twee personen: de spoorwegbeambte Obadiah Kelly, die op ieder pakket dat hij aanvaardde O.K. schreef, en de indianenhoofdman Old Keokuk, die met zijn initialen verdragen ondertekende. Beide theorieën zijn verworpen, hoewel ze veel overeenkomst vertonen met de door het Amerikaanse parlement bekrachtigde woordverklaring van Uncle Sam.
Van de tientallen andere theorieën zijn er slechts twee overeind gebleven. Volgens de ene school komt O.K. van oll korrect, een humoristische verschrijving van all correct, voor het eerst te vinden in de Boston Morning Post van 13 maart 1839. Anderen leggen een verband met de in 1840 in New York opgerichte Democratie O.K. Club, een gezelschap dat president Martin van Buren tevergeefs voor de tweede ambtstermijn in het zadel probeerde te krijgen. De letters O.K. stonden hier voor Old Kinderhook, volgens Van Dale de naam van het geboortedorp van Van Buren maar volgens Amerikaanse naslagwerken de bijnaam van de democratische president.
Als dit laatste juist is, gaan O.K., o.k., okay, oké, okido en okidoki dus indirect toch terug op een persoon. Een klein beetje een Nederlander zelfs, want Martin ‘Ouwe Kinderhoek’ van Buren [1782-1862] werd uit Nederlandse ouders geboren in een plaats met een van oorsprong Nederlandse naam.
Overigens is okay niet het enige letterwoord dat in verband wordt gebracht met een persoonsnaam. In verscheidene 19de-eeuwse bronnen wordt het begrip cabaal (geheime verbintenis, intrige of kliek) afgeleid van de beginletters van de namen van de Engelse ministers Clifford, Ashley, Buckingham, Arlington en Lauderdale. Dit ‘schandelijke kabinet’ werd in 1667 door koning Karel II benoemd en verwierf zich een reputatie door intriges en samenzweringen die onder meer zouden leiden tot de derde oorlog tegen Holland.
Met het woord cabal hadden de ministers echter weinig te maken. Dit bestond al in de 16de eeuw en gaat terug op het Hebreeuwse qabbala, dat oorspronkelijk ‘ontvangst’ betekende, namelijk van de geheime joodse leer.
Resteert er één afkorting van twee letters die zeker teruggaat op een persoonsnaam en die bovendien even internationaal is als O.K. K.V. voor Köchelverzeichnis, de vrijwel universeel gebruikte aanduiding voor de indeling van Mozarts werken zoals die in 1862 werd samengesteld door de Duitser Ludwig von Köchel [1800-1877]. Köchel rangschikte de honderden ongedateerde en ongenummerde composities van Mozart op basis van onder meer stilistische ontwikkelingen in het handschrift van de componist.
De afkorting K.I. voor ‘Köchels Indeling’, te vinden in tenminste één afkortingenwoordenboek, heeft in Nederland nooit voet aan de grond gekregen. Sinds lange tijd heeft deze afkorting een medische in plaats van een muzikale klank.
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

oké ‘goed’ -> Indonesisch oké ‘goed; het ermee eens zijn’ (uit Nederlands of Engels); Jakartaans-Maleis oké ‘goed’ (uit Nederlands of Engels); Papiaments oké ‘goed’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

oké, okay tussenwerpsel: goed 1899 [Sanders 1995] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut