Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ogen - (gezichtsorgaan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

oog zn. ‘gezichtsorgaan’
Onl. ouga ‘oog’ in duncla uuerthin ougon iro ‘mogen hun ogen verduisterd worden’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. oge ‘oog’ [1240; Bern.], Eere naelden oghen ‘het oog van een naald’ [1287; VMNW].
Os. ōga (mnd. oge); ohd. ouga (nhd. Auge); ofri. āge (nfri. each); oe. ēage (ne. eye); on. auga (nzw. öga); got. augo; < pgm. *augan-.
Verwant met: Latijn oculus; Grieks ósse (mv.); Sanskrit ákṣi-; Litouws akìs; Oudkerkslavisch oko (Tsjechisch oko); Albanees sy; alle ‘oog’, bij de wortel pie. *h3ekw- (IEW 775-777). De Germaanse vorm kan hier slechts indirect uit verklaard worden: vermoedelijk bestonden in één paradigma door grammatische wisseling naast elkaar de wortels pgm. *ag- (< *agw-(én-)) en *aw- (< *ahw). Door contaminatie zou de laatstgenoemde wortel aug- zijn geworden en ten slotte zijn gegeneraliseerd in het hele paradigma. Misschien is de opkomst van de diftong pgm. *au- mede beïnvloed door dezelfde klank in het woord voor → oor. Sporen van de oorspronkelijke wortels zijn te vinden in ohd. ac-siuni ‘verschijningen’ (< pgm. *ag- met assimilatie voor -s-) en oe. ēawis < *ēaw-wīs ‘ogenschijnlijk’ (< pgm. *ahw-).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

ogen ww., mnl. ôghen ‘kenbaar maken, aantonen; staren naar’, is een afl. van oog.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

s.nw.
Mv. van oog.
Uit Ndl. ogen (al Mnl.).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ogen ‘aandachtig rondkijken, kijken naar’ -> Engels ogle ‘lonken’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut