Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ofschoon - (hoewel, ook al)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

ofschoon vw. ‘hoewel, ook al’
Vnnl. of ghy schoon veyst, soo antwoort doch dat Griecx spreecwoort voor v ‘ook al ontkent u, toch antwoordt het Griekse spreekwoord voor u’ [1560; WNT waterkruik], of schoon een vluchtigh lustgen ghevoeldt werdt ... daer op volght stracx een gheduerighe smerte ‘hoewel een voorbijgaand genoegen wordt ervaren, volgt daarop weldra een altijddurende smart’ [ca. 1570; WNT oermeeren]; nnl. ofschoon ... niet min ‘hoewel, ... niettemin’ [ca. 1615; WNT verandering].
Koppeling van het onderschikkend voegwoord → of in de betekenis ‘hoewel’ en het bijwoord → schoon 2 ‘geheel, al’. Nog in de 19e eeuw komen zinnen voor als of gij roept en schreeuwt, ik doe toch niet open ‘ook al roept en schreeuwt u, ...’ [1869; WNT]. In de combinatie ofschoon is schoon dus alleen een versterkend element; in de oudste vindplaatsen staan beide woorden nog los van elkaar geschreven, en zijn ze soms zelfs van elkaar gescheiden door andere woorden.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ofschoon* [hoewel] {1756} gevormd in de verbinding of … schoon (bijw.).

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

ofschoon

Het woord ofschoon betekent: hoewel. Het is een voegwoord en wel een onderschikkend voegwoord, want het bindt een hoofdzin en een bijzin aan elkaar. Maar vroeger schreef men niet ofschoon maar of ... schoon, dus in twee woorden die zelfs door een ander woord gescheiden konden worden. Cats schrijft: en of zij schoon een muis vrij dichte bij haar ziet, zij desalniettemin en roert haar leden niet. Dit woord schoon nu, is hetzelfde als schoon: mooi, rein. De betekenis is verzwakt van mooi tot klaar, gereed en dan tot: reeds, al. Precies hetzelfde vindt men in het Duitse schon (al) naast schön (mooi). Toen men of schoon als één woord ging opvatten, verplaatste de klemtoon zich naar het tweede deel ervan en zelfs laat men in verheven stijl het eerste deel weg en gebruikt schoon voor ofschoon.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

ofschoon voegw. is ontstaan uit de aaneenvoeging van de constructie of... schoon, zoals die in het mnl. voorkomt; daarin is het 2de deel het bijw. gebruikte schoon.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

ofschoon voegw., mnl. of (of II) — schoon (’t bijw. van schoon). Evenzoo ontstonden ook hd. obschon, obgleich e.dgl.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

ofschoon vw., + Hgd. obschon: een samenst. met of 2 en ʼt bijw. schoon = op een schoone wijze: vergel. Hgd. obwohl, ons alhoewel en Fr. bien que.

schoon 2 vw. (ofschoon), Mnl. scone + Ohd. scôno (Mhd. schône, Nhd. schon): bijwoord van schoon 1., dus = op schoone wijze: vergel. hoewel.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

ofskoon voegw. (verhewe)
Hoewel.
Uit Ndl. ofschoon (1756) uit 'n ouere byw. konstruksie of ... schoon (1637), met ook klemverskuiwing van of na schoon.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ofschoon ‘hoewel’ -> Negerhollands ofskoon ‘hoewel’; Sranantongo ofskon ‘hoewel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ofschoon* onderschikkend voegwoord 1732 [WNT uitstaan]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut