Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

oceaan - (wereldzee)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

oceaan zn. ‘wereldzee’
Mnl. twee seen ... die men heet ... Narvel ende Oceanus ‘... die men Middellandse Zee en Atlantische Oceaan noemt’ [1390-1410; MNW-R]; vnnl. de ... Oceâen ‘de wereldzee’ [1595; WNT voute], de ... oceaan ‘id.’ [ca. 1651; Picarta], oceanen (mv.) [1893; Picarta].
Deels via Frans océan ‘id.’ [1160; Rey/Morvan] ontleend aan Latijn Ōceanus ‘de Oceaan’, ontleend aan Grieks Ōkeanós ‘zee aan de randen van de bekende wereld’. Dit is een leenwoord uit een onbekende taal; misschien gaat het terug op een samenstelling uit de Sumerische woorden a ‘water’, ki ‘land’ en an ‘hemel’, dat dan ongeveer ‘water tussen land en hemel’ zou hebben betekend.
Volgens de voorstelling in de oudheid was Ōkeanós de rivier die rond de randen van de bekende wereld stroomde en deze scheidde van de hemel. In de praktijk duidden de Grieken er de wateren van de huidige Atlantische Oceaan mee aan. In de moderne beschavingen namen zeelieden en cartografen aanvankelijk deze definitie over, maar al in de 16e eeuw ontstond de behoefte om de Oceaan nader te benoemen. Volgens de huidige internationale conventies onderscheidt men vijf oceanen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

oceaan [wereldzee] {1595} < frans océan < latijn oceanus [de wereldzee], die in het klassieke wereldbeeld de aarde omstroomt < grieks ōkeanos [idem], een voor-gr. woord.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

oceaan znw. m., eerst nnl. < lat. oceanus < gr. okeanós eig. ‘de om de aarde stromende kosmische rivier’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

oceaan znw. Internat. woord, op lat. Oceanus < gr. Ōkeanós teruggaande.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

oseaan s.nw.
Uitgestrekte watermassa wat die vastelande omspoel.
Uit Ndl. oceaan (1595).
Ndl. oceaan uit Fr. océan uit Latyn oceanus 'wêreldsee' uit Grieks okeanos 'wêreldsee', oorspr. 'groot stroom wat om die wêreld vloei' volgens die voorstelling van Homerus, waaruit die bet. 'wêreldsee' ontwikkel het in teenstelling met bv. die Middellandse See.
D. Ozean (17de eeu), Eng. ocean.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

oceaan (Frans océan)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

oceaan ‘wereldzee’ -> Indonesisch oséan ‘wereldzee’; Papiaments osean ‘wereldzee’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

oceaan wereldzee 1595 [WNT voute] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut