Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

nondeju - (tussenwerpsel: bastaardvloek)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

nondeju, nondedju [vloek] {na 1950} verbasterd uit frans nom de Dieu [naam van God].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

nóndedzju, nóndedzjou (tw.) nondeju; Nuinederlands nondeju <1905> < Frans nom de dieu.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

nondeju (Frans nom de Dieu)

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

gadnondeju. Bastaardvloek waarvan het eerste element een verzachting is van God en het tweede van nom de Dieu! Ondanks de verbastering blijft de vloek van een indrukwekkende statuur. Dat komt vooral omdat een dubbele of gestapelde vloek woede in het kwadraat hoor- of zichtbaar maakt. Vooral in het zuiden van ons taalgebied komt hij voor. Ook fungeert hij als interjectie en als uitroep van verbazing, verontwaardiging enz.

gadnondeverju. Bastaardvloek die bestaat uit een verbastering van god en het Franse nom de Dieu. Maar ook een relict van het Nederlandse verdomme vinden wij hierin terug. De vloek drukt woede en andere heftige frustratie uit. Alleen aangetroffen in West-Brabant.

gadvernonde(ju), gadvernondedju. Bastaardvloek waarvan het eerste deel een verzachting is van God en het tweede een contaminatie van verdomme en nondeju. Als uitroep en interjectie maakt deze vloek, die minder sterk is dan godvernondeju, opwinding, boosheid enz. voelbaar.

gosnondeju. Bastaardvloek en uitroep van verontwaardiging, woede, irritatie enz. die bestaat uit gos, een verbastering van God, en nondeju. Gos zie ik als een soort therapeutisch wapen om iets van de heftigheid van de emotie te neutraliseren. Beperkt tot het zuiden van het taalgebied.

hakkernondeju. Verbastering van sakker, een vervorming van het Franse sacré of sacre, en nom de Dieu. De vloek laat slechts voor een deel verlies aan zelfcontrole doorklinken. Hakker- maakt duidelijk dat er op sakker een taboe geplaatst is. Het element -nondeju duidt op onbeteugelbare driften en andere emoties.

nondeju, nondejuke. Bastaardvloek afgeleid van het Franse au nom de Dieu ‘in godsnaam’. Een tweede verklaring is, dat het een verbastering is van nom de Dieu. Een derde dat wij te maken hebben met nonde (uit Frans au nom de) en ju (ontstaan uit Frans Dieu). Allerlei variaties daarop zijn overgeleverd: verbasteringen, verdubbelingen en versterkingen. Ik noem deju (deju), godgodnondeju, godnondeju, gordju, ju, nondenondeju, potverju en potverjume. Een fraaie vorm van versterking vinden wij ook in saint mieljaar de godvernondeju, saint nondeju en saint saint nondeju. Ook ju de domme reken ik hiertoe. Andere versterkingen zijn godgodsakkernondeju, godnondegodsakkerdnondeju, godnondeju, godsakkerdenakende, godnondeju, godsakkernondeju, godsodenondeju. Voor de gevoelens die de term als uitroep uitdrukt, zie men onder nonde. Beperkt tot het zuiden van het taalgebied. Van deze vloek en uitroep werd ook een bijvoeglijk naamwoord gemaakt. In ons enquêtemateriaal komen wij tegen: nondejuse stommerik, nondejusen ezel, nondejuus kuiken. Ook komt voor loop naar de nondeju!, met als antwoord: ik ben er net geweest, jou verwachten ze nu! Jan Naaykens (1993) kent voor het Brabantse Beek het zelfstandig naamwoord nondejuke, met als betekenis ‘vlinderstrikje’. In die betekenis komt het ook voor in Maastricht en het Zeeuws-Vlaamse Koewacht. De Limburgse troubadour Wim Leentjes maakte er zelfs een liedje op, waarvan het refrein aangepast aan het Nederlands als volgt luidt:. Nondejuke, nondejuke, nondeju,/ Het is een vlinder, als men spreekt met beter luu (= lieden; pvs),/ Maar voor Sjeng en Berend, Frans en tante Truu. Is en blijft het toch een gewone nondeju.. Het komt wel vaker voor dat scheldwoorden en vervloekingen tot schertsende benamingen van gebruiksvoorwerpen worden. Ik veronderstel dat het moeilijk kunnen aanbrengen van zo’n vlinderdasje tot de nodige vloeken leidde en dientengevolge tot een benoeming met zo’n vloek. → godvernondeju, godsodenondeju, lopen, potverdomme(ke).

vernondeju. Bastaardvloek die een contaminatie is van verdomme en nom de Dieu, en die een mindere gradatie woede, ergernis enz. laat horen dan verdommenondeju. Beperkt tot het zuiden van het taalgebied.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

nondeju, nondedju tussenwerpsel: bastaardvloek 1905 [WNT zatlap]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut