Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

navigatie - (stuurmanskunst)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

navigatie zn. ‘stuurmanskunst’
Vnnl. navigatie ‘scheepvaart’ [1549; WNT]; nnl. ‘stuurmanskunst’ [1847; Kramers].
Ontleend aan Frans navigation ‘scheepvaart; stuurmanskunst’ [1538; TLF], eerder ‘zeereis’ [1284; TLF], dat ontleend is aan Latijn nāvigātiō ‘zeereis; scheepvaart’, afleiding van nāvigāre ‘varen’, een samenstelling van nāvis ‘schip’ en agere ‘handelen, doen, in beweging zetten’, zie → ageren.
Tot en met de 18e eeuw betekende het woord uitsluitend ‘scheepvaart, het scheepvaartwezen’. In de 19e eeuw verouderde deze betekenis en ontstond de huidige betekenis ‘stuurmanskunst’, door hernieuwde ontlening aan het Frans of door betekenisontlening van Engels navigate. Aanvankelijk alleen m.b.t. het besturen van schepen, maar bij uitbreiding en mede onder invloed van dezelfde ontwikkeling in het Frans en Engels, ook m.b.t. het besturen van andere vervoermiddelen voor de lange afstand, zoals vliegtuigen en recentelijk ook auto's.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

navigatie [scheepvaart] {1546} < frans navigation < latijn navigationem, 4e nv. van navigatio [het varen, zeereis], van navigare (verl. deelw. navigatum) (vgl. navigeren).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

navigatie ‘scheepvaart’ -> Indonesisch navigasi ‘scheepvaart’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

navigatie scheepvaart 1549 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut