Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

munten - (doelen op)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

munten* [doelen op] {1504} fries mintsje, muntsje, oudengels myntan, oudnoors munda, gotisch mundon; verwant met monter.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

munten 1 ww. ‘doelen op’, laat-mnl. munten, oe. myntan ‘van plan zijn, besluiten, denken’ (ne. mint), fri. mintsje, muntsje ‘munten, doelen’ staan naast de onder monter genoemde woorden als got. mundōn ‘zijn opmerkzaamheid richten op’, on. munda ‘mikken’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

munten II (doelen), ww., later-mnl. munten (hapax Clerc 137 daer hi gemunt was te bringen “waar de toeleg was, hem te brengen”). = ags. myntan “van plan zijn, besluiten, denken” (eng. to mint), fri. mintsje (muntsje) “munten, doelen”, waarbij het znw. (de) mint (op - hawwe, krije) “(een) hekel (hebben, krijgen aan)”. Van de bij manen II besproken basis.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

munten o.w. (mikken), + Ndd. münten, Hgd. münzen, Ags. myntan (Eng. to mint), Fri. mintsje, van denz. wortel als manen 3.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

munten ‘doelen op’ -> Deens mønte ‘doelen op’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

munten* doelen op 1504 [MNW]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

655. Het op iemand gemunt hebben,

d.i. iemand als mikpunt uitgekozen hebben voor zijn hatelijke op- en aanmerkingen. Ook in het hd. es auf einen münzen; in het oostfri.: 't is up hum gemünt; eng. to mint at, naar iets streven, het op iets munten. Volgens Grimm VI, 2707 en Paul, Wtb. 359, schijnt deze zegswijze in zwang gekomen te zijn, nadat men sinds de 16de eeuw allerlei gedenkpenningen met allegorische en zeer satirische voorstellingen gemunt had. In de middeleeuwen komt de uitdr. evenwel reeds voor; vgl. Clerc. 137: So en mochten si den grave niet tijds genoech bringen, daer hi gemunt was te bringen (waar de toeleg was hem te brengen); vgl. Mnl. Wdb. II, 1376; IV, 2012, en zie Stallaert II, 221, waar een bewijsplaats (anno 1504) te vinden is van munten op in den zin van ‘zijn koers richten naar’, in welke bet. het ook voorkomt bij Huygens, Oogentroost, vs. 923. Eerder zal men daarom moeten denken aan verwantschap met het ags. myntan, van plan zijn, besluiten, denken; eng. to mint (zie Franck-v. Wijk, 447; Ndl. Wdb. IX, 1252). Voor de 17de eeuw vergelijke men Hooft, Ged. II, 225; Brieven 154; Coster, 502 vs. 158 en Huygens VI, 64:

Dirck heeft verstand van als,
'T minst is van geld te maecken,
Dan goed en dan eens vals,
Nae tyd en loop van saecken.
Nu kost het hem den hals;
Daer most hij toe geraecken;
En 'tis hem wel gegunt,
Hy hadt'er op gemunt.

Zie verder Sewel, 254; Halma, 364; Tuinman I, 246; Harreb. III, 49 a; Gunnink, 231: het vermunt hebben op. In het Westvlaamsch zegt men: het op iemand gezien hebben (De Bo, 1431); in Antw. het op iemand geladenZie Ndl. Wdb. VIII, 906. hebben of gemikt hebben (Antw. Idiot. 462; 467; 891); in Twente het op eenen mikt hebben (vgl. hd. gespannt haben?); in de 16de eeuw: het op iemand gebakken hebben (vgl. iemand iets bakkenTrou m. Blijcken, 181 vs. 2600; zie no. 141.; fri.: it is op him minte; ook de mint op 't ien of oar hawwe, het er op gemunt (er een afkeer van) hebben (Fri. Wdb. II, 164 a).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut