Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

monument - (gedenkteken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

monument zn. ‘gedenkteken’
Vnnl. monument ‘schriftelijke getuigenis, document’ in te bewaeren alle de boucken, scrifturen, lettren ende monumenten den leene aenclevende ‘alle boeken, geschriften, brieven en documenten die het leen betreffen, te bewaren’ [1545; Stall.], soo lange als de oudste monumenten streckende zijn ‘zo lang als de oudste documenten gelden’ [1587; WNT regeering], ‘gedenkteken’ in monumenten ... haerder overwinningen opgherecht ‘gedenktekens voor hun overwinningen opgericht’ [1648; WNT trofee], ook overdrachtelijk, in dese verklaringhe ... een eeuwigh monument voor ... [1663; WNT portugalsch]; nnl. dit bezienswaardig monument der oudheid [1756; WNT violeeren], monument ‘grafteken’ [1848; WNT requiem], ‘erkend cultuurhistorisch belangrijk bouwwerk’ vooral in samenstellingen als monumentenwet [1920; WNT Aanv.], monumentendag [1928; WNT Aanv.], monumentenlijst [1935-36; WNT Aanv.].
Ontleend, al dan niet via Frans monument ‘overblijfsel van vroegere kunst, nijverheid, wetenschap’ [1636; TLF], eerder al ‘grafmonument’ [eind 10e eeuw; TLF], aan Latijn monumentum ‘(graf)monument, datgene wat doet herinneren, aandenken’, dat een afleiding is met het achtervoegsel -mentum, zie → -ment, van monēre ‘herinneren aan, waarschuwen’, zie → monitor.
Omdat gedenktekens en vooral belangrijke bouwwerken uit het verleden vaak groot van afmetingen zijn, is de afleiding monumentaal ‘betreffende een monument, als monument’ in de loop der tijden ‘indrukwekkend, groot’ gaan betekenen, zoals in de monumentale dubbele trap [1879; WNT].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

monument [gedenkteken] {1665} < frans monument < latijn monumentum [herinnerings-, gedenkteken], van monēre [iem. aan iets herinneren].

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† monument znw. o. Sedert de 17e eeuw. Een in veel talen voorkomende ontl. uit lat. monumentum, bevorderd door fr. monument.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

monument (Latijn monumentum of Frans monument)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

monument ‘gedenkteken’ -> Indonesisch monumén ‘gedenkteken’; Papiaments † monument ‘gedenkteken’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

monument gedenkteken 1665 [WNT] <Frans of Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut