Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

moloch - (bijbelse afgod; iets waaraan alles opgeofferd moet worden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

moloch zn. ‘bijbelse afgod; iets waaraan alles opgeofferd moet worden’
Mnl. Molochs tabernacule ‘de tent van Moloch’ [1384-95; MNW-P]; vnnl. Priaep, een moloch voor dieven en vogelen ‘Priapus (tuingod), een verjager van dieven en vogels’ [1646; WNT vogel], is God een Moloch, van barmhartigheyd vervreemt? [1631; WNT molik]; nnl. den Moloch deezer wereld ‘de allesverslindende afgod die deze wered is’ [1793; Wolff/Deken].
Ontleend aan Laatlatijn Moloch, een naam die voorkomt in de vulgaattekst van de bijbel (bijv. 2 Koningen 23:10), een weergave naar het voorbeeld van Grieks Molókh van Hebreeuws Mōlex, naam van de God der Ammonieten aan wie mensenoffers gebracht zouden zijn, mogelijk ontwikkeld uit Malik ‘koning, heerser’ (vergelijk Hebreeuws melex ‘id.’) door substitutie van de klinkers van het Hebreeuwse bóšeþ ‘schande’. Een alternatieve etymologie legt verband met het Punische offerbegrip molk.
Lit.: B. Wolff & A. Deken (1793), Historie van mejuffrouw Cornelia Wildschut, Den Haag, deel 4, 292

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

moloch [waaraan alles opgeofferd moet worden] {1646} < latijn Moloch, naar de semitische godennaam Moloch (vgl. molik).

Thematische woordenboeken

K. van Dalen-Oskam & M. Mooijaart (2005), Nieuw bijbels lexicon: woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu, uitgebreid met De Nieuwe Bijbelvertaling, Amsterdam

Moloch, afgod aan wie mensenoffers gebracht moesten worden; (fig.) tirannieke bestuurder of instelling e.d; allesverslindende macht.

Moloch is waarschijnlijk de Hebreeuwse aanduiding van een afgod met de naam Melek. Het is niet zeker van welk niet-joods volk hij de god was; mogelijk van de Feniciërs. In de bijbel wordt de aanduiding Moloch gewoonlijk voorafgegaan door een lidwoord: de Moloch. Vergelijk Leviticus 20:3, 'Ikzelf zal mij tegen zo iemand keren en hem uit de gemeenschap stoten, omdat hij een van zijn kinderen aan Moloch heeft geofferd en daarmee mijn heiligdom heeft verontreinigd en mijn heilige naam heeft ontwijd' (NBV). In hedendaags gebruik gaat er meestal een lidwoord of een andere bepaling aan vooraf.

Rijmbijbel (1271), v. 11988-89. Den derden in molochs ghebot. Dien damoniten houden ouer god. (De derde [tempel die gebouwd werd, was] ter ere van Moloch, die de Ammonieten als god aanbidden.)
Statenvertaling (1637), Leviticus 20:3. Want hy van sijn zaet den Molech gegeven heeft, op dat hy mijn Heilichdom ontreynigen, ende mijnen heyligen Naem ontheyligen soude. (Molech is ook de vorm in de Liesveldtbijbel (1526); in de Leuvense Bijbel (1548) staat Moloch.)
De overheid zelf is in de perceptie van de burger een anonieme moloch die teveel, onnodige en soms onbegrijpelijke regels uitvaardigt. (Liberaal Reveil, 1994, nr. 3)
Ze kijkt gekwetst, lijkt Meppel te ervaren als een onzichtbaar naderbij sluipende en nauwelijks te stoppen moloch, die alle tastbare zekerheden zal verpulveren tot moes. (Meppeler Courant, aug. 1993)
Als hij er eentje [een vrouw] probeerde af te zonderen, in een paskamertje of in een badhokje, dan gulpte binnen de kortste keren de rest naar binnen, een kreunende kluwen, een levend beest met duizend ledematen en bolvormige uitstulpingen, een moloch die niet te overmeesteren was. (P.F. Thomése, Heldenjaren, 1994 , p. 25)

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

Moloch (Latijn Moloch); (aan de -- offeren, -- van de eeuw)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

moloch afgod waaraan alles opgeofferd moet worden 1646 [WNT vogel] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut