Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

mokkel - (dik kind, mollige vrouw, slet)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

mokkel zn. ‘vrouw’
Vnnl. moggel in de samenstelling moggel-moer ‘lichtzinnige of slonzige vrouw’ [1672; Hexham/Manly NE]; nnl. moggel ‘dik mens’ in zy is eene dikke vette moggel, een moggel van een kind [beide 1759; Kramer], mokkel ‘aantrekkelijke vrouw’ in 'n toffe mokkel [1903; WNT tof], mokkel ‘snol’ [1924; Van Dale].
Afleiding met -el, dat oorspronkelijk een verkleiningsachtervoegsel is (waarvoor zie → druppel), maar hier als expressief achtervoegsel is gebruikt, van vnnl. mocke ‘lichtekooi, slet’. Dat woord komt voor in (hier als verkleinwoord) Dese ... aerdighe moxkens si gaen al lonckende onder haer cloxkens ‘deze bevallige vrouwtjes, ze lopen al lonkende in hun manteltjes’ [1550-1600; MNW], vuyl mocke ‘vuil morsig wijf’ [1599; Kil.], Dees leelicke mocken [1665; iWNT], en het bestaat nu nog in het West-Vlaams. Het gaat misschien terug op een algemene betekenis ‘plomp, rond voorwerp’ of het is ontleend aan Middelhoogduits mocke ‘zeug’. Voor beide gevallen, zie verder bij → mok. De betekenis ‘zeug’ is in het Nederlands niet geattesteerd.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

mokkel1* [dik kind, mollige vrouw, slet] {1721} van mokke.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

mokkel znw. v. o. ‘dik mollig kind of jonge vrouw’, verkleinwoord van mokke (Westvla.) en dit weer een bijzondere betekenis van mok 1.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

mokkel, in de bet. ‘mollig kind, dikke vrouw’ is ook niet te scheiden van mhd. mocke m. ‘klomp, brok’, v. = ‘zeug’; in deze bet. ook bij Kil. vermeld. Hetzelfde woord is wsch. 16e eeuws mocke ‘slet, lichtekooi’. (Over nog andere dial. woorden mok, o.a. = ‘vrouwenmuts’, ‘waterkan’ vgl. Bezoen Taaltuin 1, 181 vlgg., die alle tracht te verenigen door ze als ontw. van een ospr. in de sexuele sfeer liggende bet. te beschouwen; onzeker). Hierbij wsch. ook mnl. mûke v. ‘ziekte aan de poten der paarden’ (nnl. muik), dial. mok, mnd. mûke v. ‘id.’ (> hd. mauke, opperdu. mauche v.), zwits. mauch ‘opzwelling aan hout, klont, kluit’. Zie nog mop I Suppl. — Verder etymologiseren van deze woorden is gevaarlijk.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

moggel m. en v. (dik mensch), + dial. Duitsch muglich, muckelicht = rond, vet.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

mókkel (zn.) dikke vrouw; Nuinederlands moggel <1672>.

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

moggel, zn.: mollige vrouw. Variant van Ndl. mokkel ‘mollig kind, dikke vrouw’. Vgl. Br. mokkeltje ‘meisje (liefkozend)’, Wvl. mokke ‘meisje, mollig kind, dikke vrouw’. Mnl. mocke ‘zeug, slet’, Vnnl. mocke ‘scropha’, vuyl mocke (Kiliaan). Mhd. mocke ‘klomp, kluit’, Mhd. mocke ‘zeug’, Zw. dial mugga ‘lelijk wijf’, Zuid-Duits Mocken ‘brok, homp’, D. dial. Mocke ‘fokvarken’. De oorspr. bet. zou ‘klomp, brok’ zijn, vandaar ‘dikke, gedrongen gestalte > dikke, vuile vrouw > slet’. Vlaams mokke is ook ‘dikke, dubbele koek’.

moekel, zn.: vrouw. Bargoens mokkel ‘meisje, vrouw’. 1731 mokken ‘een slegt vrouws perzoon’ (Endt). Br. mokkeltje ‘meisje (liefkozend)’. Melioratief bij Wvl. mokke ‘meisje, mollig kind, dikke vrouw’. Mnl. mocke ‘zeug, slet’, Vnnl. mocke ‘scropha’, vuyl mocke (Kiliaan). Mhd. mocke ‘klomp, kluit’, Mhd. mocke ‘zeug’, Zw. dial mugga ‘lelijk wijf’, Zuid-Duits Mocken ‘brok, homp’, D. dial. Mocke ‘fokvarken’. De oorspr. bet. zou ‘klomp, brok’ zijn, vandaar ‘dikke, gedrongen gestalte > vuile vrouw > slet’. Vlaams mokke is dikke, dubbele koek.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

mokkeltje, zn. dim.: meisje (liefkozend). Melioratief bij mok 3. Vgl. Wvl. mokke ‘meisje, mollig kind, dikke vrouw’. Mnl. mocke ‘zeug, slet’, Vnnl. mocke ‘scropha’, vuyl mocke (Kiliaan).

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

monkel, mokkel zn.: slordige vrouw. Afl. van Vnnl. moncke ‘(mooi) meisje’ (Kiliaan), Zndl. monke ‘meisje’, Vl. monk(e) ‘pruilster’? Wellicht veeleer afl. van mokke 2, met n-epenthesis. Zie monkelen.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

mochel (B, K, O, DB), mossel (K), zn. m.: rochel, fluim. Var. van Ndl. moggel, mokkel ‘klein, mollig kind’, dim. van mokke, waarvan de oorspr. bet. ‘brok’ is. De var. mossel is volksetymologisch naar het slijmerige, weke van een mossel/mochel. Vgl. Oostends e mochel in ‘n schelpe ‘oester’.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

moggel: Scho (PO 53) noem moggel ’n “varswatervis” (Barbus capensis) wat vlgs. Barn (56) by d. karpfam. (veral in Clanwilliam se viswaters) tuishoort en bek. staan as geelvis en kalwerkop, maar die ben. moggel word nie t.a.p. deur Barn genoem nie, dog twee soorte v. dié fam. (spp. Labeo) word deur Barn (52) moggel genoem; of d. ben. (soos d. Scho gesuggereer) verb. hou m. Joo (WI 418) se machel of slegs ’n wv. is v. Ndl. mokkel (WNT IX 1008, 1013) is nie uit te maak nie; v. mokkelkop.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

mokkel ‘dik kind, mollige vrouw’ -> Duits dialect Muggel ‘klein kind, nest, loeder, serpent’; Deens mokke ‘chagrijnige vrouw’ (uit Nederlands of Nederduits); Zuid-Afrikaans-Engels moggel ‘hardersoort (vis)’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

mokkel* dik kind, mollige vrouw 1721 [WNT mokkel II]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal