Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

model - (voorbeeld)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

model [voorbeeld] {1599} < frans modèle, italiaans modello [idem] < latijn modulus [maat], verkleiningsvorm van modus [maat, maatstaf, voorschrift, regel] (vgl. mode).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

model znw. o. sedert Kiliaen < fra. modèle < ital. modello < vulg. lat. modellus voor lat. modulus ‘maat, maatstaf’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

model znw. o., sedert Kil. Uit fr. modèle > it. modello. Ook elders ontleend.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

model (Frans modèle)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

model ‘voorbeeld’ -> Indonesisch modél ‘voorbeeld; voorstelling van iets op kleine schaal; vorm van een auto; stijl, mode; in stijl zijn’; Ambons-Maleis modèl ‘voorbeeld’; Boeginees modêlé ‘voorbeeld’; Jakartaans-Maleis modèl ‘voorbeeld’; Javaans modèl ‘voorbeeld; fatsoen; (nieuwe) mode; eigenaardige manier van doen’; Kupang-Maleis modèl ‘voorbeeld’; Madoerees modhel, model ‘voorbeeld’; Makassaars môdelé ‘voorbeeld’; Menadonees modèl ‘voorbeeld’; Soendanees model ‘voorbeeld’; Ternataans-Maleis modèl ‘voorbeeld’; Negerhollands modell ‘voorbeeld’; Sranantongo muderi ‘iemand die mode toont’; Surinaams-Javaans modhèl, modhèlan, modho ‘voorbeeld’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

model voorbeeld 1573 [Plantijn] <Frans

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1523. Model.

Als bijw. bep. komt model als tegenstelling van buiten model voor in den zin van volgens het model, het voorschrift (bij militairen); daarna in uitgebreider zin ‘zooals het behoort’; uitstekend, flink; vgl. Nkr. I, 13 April, p. 2: Eerst moet ik mijn handschoenen model hebben dichtgeknoopt; IV, 3 Juli, p. 3: Ik ben er van door gegaan, tegen zoo'n geslepen gladjanes leg je 't model af; Handelingen St. Gen. 1913, p. 2025: Als de heeren moeten stemmen, doen ze dat model; Handelsblad, 28 Nov. 1922 (O.) p. 2 k. 2: De opneming (der gasmeters) geschiedt dus wel vlugger, maar niet meer ‘model’. D.H.L. 57: Men loopt weer in den pas en draagt 't geweer model over den rechter schouder; Nw. School II, 375: Wegen we niet modèl? benaderend klassikaal het gewicht. Ook als adjectief in D.v.S. 47: Aangezien de kazerne ons 'n broeinest van modelle grappen toescheen, zijn we maar sofort de stad ingetrokken; bl. 60: Model hakkengeklap; bl. 101: 'n Plichtsgetrouw en model soldaat; bl. 117; D.H.L. 12: De kapitein van de week is model, die kijkt 'r juist na. Een model uitschijter, een flink standje.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal