Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

miserie - (ellende)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

misère zn. (NN), BN miserie ‘ellende, nood’; ‘term in het kaartspel’
Mnl. in de vorm miserie ‘ellende, nood, pijn’ in verlicht ... van hoire groter miseriën ende ellende ‘bevrijd van haar grote nood en ellende’ [1470; MNW ververschen]; vnnl. miserie, misery ‘ellende, nood’ in miserye en pyne [1530; WNT miserie], grote miseri ende starfte onder tvolck [1615; WNT zwerven]; nnl. dan ook de NN vorm misère ‘ellende’ in haar ... uit hare misère te redden [1817; WNT Aanv.], ‘kaartterm’ in men speelt het ... ook met misère ‘... met de mogelijkheid zo min mogelijk slagen te maken’ [1836; WNT quadrille II], naast BN miserie ‘ellende’, bijv. in daar menschen zijn, daar zijn miseries [1903; WNT miserie].
De oudere en in het BN nog gebruikelijke vorm miserie is ontleend aan Oudfrans miserie ‘ellende, ongeluk’ [1100-50; TLF], dat een geleerde ontlening is aan Latijn miseria ‘id.’, afleiding van miser ‘ongelukkig, erbarmelijk’. De vorm misère is opnieuw ontleend aan Nieuwfrans misère [ca. 1165; TLF].
Latijn miser ‘ongelukkig’ is verwant met Latijn maestus ‘treurig’ en maerēre ‘treuren’, van verder onduidelijke herkomst.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

misère [ellende] {1824} < frans misère < latijn miseria [ellende, ongeluk, angst], van miser [ongelukkig, ellendig].

miserie [ellende] {1543} < oudfrans miserie < latijn miseria (vgl. misère).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

miserie (zn.) ellende; Middelnederlands miserie <1470> < Frans misère.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

misère (Frans misère)
miserie (Oudfrans miserie)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

misère ellende 1817 [Aanv WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut