Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

metro - (ondergrondse spoorbaan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

metro zn. ‘ondergrondse spoorbaan’
Nnl. métro ‘ondergrondse spoorbaan in Parijs’ in als de métro zou gaan staken [1910; NRC], dan algemener metro ‘ondergrondse in een grote stad’ in in de metro in Barcelona [1950; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans métro ‘ondergrondse’ [1891; TLF], verkorting van métropolitain ‘stadsspoorlijn’ [1874; TLF], uit chemin de fer métropolitain ‘hoofdstedelijke spoorweg’ [1873; TLF]. Frans métropolitain ‘hoofdstedelijk, grootsteeds’ [1488; TLF], eerder al ‘betreffende een stad waar een aartsbisschop zetelt’ [1294; TLF], is ontleend aan Laatlatijn mētropolītānus ‘hoofdstedelijk’, dat zelf is afgeleid van Grieks mētropolī́tēs ‘inwoner van een grote stad, bisschop van hoge rang, metropoliet’, een afleiding van mētrópolis ‘grote stad’. Grieks mētrópolis, letterlijk ‘moederstad, stad van waaruit kolonies werden gesticht’, is gevormd uit mḗtēr ‘moeder’, verwant met → moeder, en pólis ‘stad’, zie → politiek. De eerste twee attestaties van de Franse verbinding chemin de fer métropolitain verschenen in Amerikaans-Engelse context; volgens TLF is de verbinding daarom wrsch. gevormd naar analogie van Engels metropolitan railway ‘stadsspoorlijn’, dat al in 1867 is geattestteerd [OED]; Engels metropolitan ‘hoofdstedelijk’ is eveneens ontleend aan Laatlatijn mētropolītānus.
Engels metropolitan railway werd gebruikt als naam voor het netwerk van stadsspoorlijnen rond en in Londen; in 1886 werd daar een traject van deze spoorlijnen ondergronds aangelegd. Het was de eerste plaats ter wereld waar dat gebeurde. Toen een groot deel van de stadsspoorlijnen in Londen en Parijs ondergronds werd, verschoof de betekenis van zowel metropolitain railway als chemin de fer métropolitain naar ‘ondergrondse grootstedelijke spoorbaan’. De Franse afkorting métro werd met die betekenis in het Nederlands ontleend.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

metro [ondergrondse] {1926-1950} < frans métro, verkort uit chemin de fer métropolitain [hoofdstedelijke spoorweg] < latijn metropolitanus, van grieks mètropolitès [van de moederstad], van mètropolis (vgl. metropool).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

metro (Frans métro)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

metro ondergrondse 1929 [KWT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal