Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

meineed - (valse eed)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

meineed zn. ‘valse eed’
Mnl. meynede ‘valse eed’ [1240; Bern.], ook meeneet ‘id.’ in de afleiding meenedich ‘meinedig’ [1365-85; MNW-R], wie verwonnen word van meneede [14e eeuw; Stall.] en in meeneet of verzweren ‘meineed of het afleggen van een valse eed’ [1469; MNW-P].
Gevormd uit mnl. mene eet ‘slechte eed, valse eed’. Voor het eerste lid een, mein ‘vals’ zie → menen. Het tweede lid is → eed ‘gelofte’. De vorm met -ei- is mede gezien de klemtoon en het feit dat het oorspr. bn. onverbogen is, wrsch. ontleend aan het Duits.
Os. mēnēth; ohd. meineid (nhd. Meineid); oe. mānāð; ofri. mēnēth; on. meineiðr (nzw. mened).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

meineed* [valse eed] {meineet, meeneet [valse eed] 1201-1250} van middelnederlands mein(e), meen [vals], vgl. gemeen, oudsaksisch mēnēth, oudhoogduits meineid, oudfries mēnēth, oudengels mānāð, oudnoors meineiðr.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

meineed znw. m., mnl. meineet, naast het bnw. meinēdich, mēnēdich, meenēdich. De vorm meineed verraadt hd. invloed, vgl. ohd. meineid, os. ofri. mēnēth, oe. mānāð, on. meineiðr. — Het 1ste lid is het bnw. mnl. meyn, mnd. mēn, ohd. mein, ofri. mēn, oe. mān ‘vals’, on. meinn ‘schadelijk, slecht’ en het subst. os. mēn, o., ohd. mein m.o., oe. mān o. ‘slechte daad, misdaad’, on. mein o. ‘letsel, schade’. — Voor de etymologie zie: menen.

Door de vergelijking met oi. mēni v. ‘wraak’ en av. maeni ‘straf’, komt J. Trier, Festschr. Fr. Maurer (1963) 75 tot een oorspr. begrip van ‘straf, boete’, dat zeker een element is in een gemeenschapsordening.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

meineed znw., mnl. meineet m. Meer komt ’t bnw. mnl. meinêdich voor, waarnaast vrij vaak mênêdich, meenêdich. De vorm meineed heeft wsch. onder du. invloed gestaan (evenzoo mnl. meyne êde mv.). = ohd. (nhd.) meineid, os. ofri. mênêth, ags. mânâð, on. meineiðr m. “meineed”. Voor ’t tweede lid zie eed, ’t eerste is het bnw. ohd. mein (ohd. mhd. ook in meiner eit = meineit), mnd. mên (ook in mên êt), ofri. mên (ook in dîne mêna eed, owfri.), ags. mân (ook mân âð) “valsch”, on. meinn “pijnlijk”; gesubstantiveerd: ohd. mein m. o., os. mên o., ags. mân o. “slechte daad, misdaad”, on. mein o. “schade, letsel”. Ook de ags. stam mæne “valsch, slecht” (eng. mean? Of uitsluitend < gemæ̂ne?) komt vaak met âð verbonden voor. Op ’t prefix na is ags. mâne = gemeen.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

meineed m., Mnl. meneet, Os. mênêth + Ohd. meineid (Mhd. en Nhd. id.), Ags. mánád, Ofri. ménéth. On. meineidr: het eerste lid is een adj. = valsch, gewoonlijk zelfst. gebruikt: Os. mên, Ohd. mein, Ags. mán, On. mein = valsch; het is hetz. woord als meen in gemeen: voor de ontwikkeling der bet. vergel. tuischen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

meineed: valse eed; Ndl. meineed (Mnl. meineet wsk. uit Ohd. meineid), Hd. meineid; eerste lid is Mnl. meyn, Ohd. mein, Oeng. mān, “vals”, oor herk. hoërop nog meningsverskille.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Meineed, ’t eerste lid bet. valsch. Zoo zeide men nog in het Mhd. „ein meiner eit”; als z.n.w. komt mein (Os. men) voor in de bet. van: valschheid, overtreding.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

meineed valse eed 1240 [Bern.] <?

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal