Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

meidoorn - (doornige heester (geslacht Crataegus))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

meidoorn zn. ‘doornige heester (geslacht Crataegus)’
Vnnl. mey-doorne ‘in mei kort bloeiende heester met kleine bloemen’ (met de aantekening “Zeeuws”) [1599; Kil.], met meidoorne en rietboord ‘met meidoorn en lisdodde’ [1671; WNT rietboord].
Samenstelling van → mei ‘vijfde maand van het jaar’ en → doorn ‘stekel’ als verkorte vorm van ‘doornstruik, doornboom’, zoals ook bijv. in het synonieme haagdoorn, in → esdoorn, sleedoorn en duindoorn; de heesters bloeien in het voorjaar, met witte of rozerode bloemen.
De eenstijlige en tweestijlige meidoorn of haagdoorn is inheems in de Benelux en vooral de eenstijlige, die een flinke boom wordt, komt veel in het wild voor, in hagen, langs wegen en bosranden. Er bestaan dan ook zeer vele volksnamen voor de meidoorn, zoals steendoorn, stekeldoorn, jopenboom, prikkelbezeleer, en voor de vruchtjes ervan, zoals jopen, papenkullekens, zwijnebeiers. Ook met meiboom, eigenlijk ‘boom versierd met linten en kransen, voor een volksfeest rond 1 mei’ wordt wel eens meidoorn bedoeld, zoals in een gedicht van Hooft, waar sprake is van doornen aan een majeboom [1621; WNT meiboom].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

meidoring s.nw.
Enigeen van 'n aantal klein bome of groot struike uit die Noordelike Halfrond afkomstig.
Uit Ndl. meidoorn (1599), so genoem omdat die struik wat in die Europese lente blom, kenmerkende lang en skerp dorings het.

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

appelfamilie
Wilde lijsterbes | Sorbus aucuparia L.
Eenstijlige meidoorn | Crataegus monogyna Jacq.
Tweestijlige meidoorn | Crataegus laevigata (Poiret) DC.
Wilde appelboom en Eetappelboom | Malus sylvestris (L.) Mill.
Perenboom | Pyrus communis L.
Mispel | Mespilus germanica L.

De helderrode, soms oranje tot gele, vlezige vruchten van de Wilde lijsterbes hebben het uitzicht van bessen of besvruchten, maar strikt plantenmorfologisch beschouwd zijn het eigenlijk pitvruchten zoals appels. Deze vruchten worden graag gegeten door vogels, zoals lijsters, en vandaar de naam Lijsterbes. Er bestaat ook een sierboom met de naam Amerikaanse lijsterbes (Sorbus americana Marsh.) en er zijn nog vele andere Sorbus-soorten, vandaar meer bepaald het woord wilde in Wilde lijsterbes, die ook soms Gewone lijsterbes genoemd wordt.

De naam Meidoorn is van oudsher verbonden met de Meifeesten. De Meidoorn-struiken beginnen te bloeien in de maand mei en in sommige oksels van de bladeren staat een tot een doorn omgevormde zijstengel, vandaar dus de naam. Bij de Eenstijlige meidoorn bezitten de bloemen meestal één stijl en bij de Tweestijlige meidoorn zijn er twee tot drie stijlen. De Meidoorn werd in Duitsland betiteld als de geneeskrachtige plant van het jaar 2019.

Het woord appel werd al in het Middelnederlands gebruikt voor de vrucht van de Appelboom, die in de volkstaal ook Appelaar wordt genoemd.

Peer en Perenboom zijn afgeleid van het Latijnse pirus voor de boom en pirum voor de vrucht van de Perenboom, die ook Perelaar wordt genoemd.

De Nederlandse naam Mispel voor de boom en voor de vrucht van die boom werd afgeleid van een oude Latijnse plantennaam voor deze boom, namelijk Mespilus, een term die zelf een latinisering is van het Griekse woord mespilon, dat vermoedelijk uit een voor-Griekse taal stamt en waarvan de betekenis niet gekend is.

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Meidoorn (eenstijlige), Crataegus monogyna
Crataegus: komtvan het Griekse woord krat dat kracht uitdrukt.
Monogyna: de bloemen van de plant hebben 1 stamper.
Eenstijlige meidoorn: eenstijlig omdat de bloemen een stijl hebben. Meidoorn omdat de plant bloeit in mei en doornen heeft.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal