Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

medicijn - (geneesmiddel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

medicijn zn. ‘geneesmiddel’
Mnl. medicine ‘geneesmiddel’ in remedie ende medicine [1265-70; VMNW], ‘geneeskunde’ in wiltu oec leren medicine [1290; VMNW], dan ook de spelling medicyn, medicijn in een wort dire jonst es medicijn ‘een woord van jouw genegenheid is een geneesmiddel, troost’ [1350-1400; MNW-R]; vnnl. medecine, medicyn ‘geneesmiddel’ in doe began die medecine te werken [ca. 1520; WNT], het mv. medicinen ook in de betekenis ‘geneeskunst’ in meestere in medicinen ‘afgestudeerde in de geneeskunst’ [ca. 1520; WNT].
Ontleend, wrsch. zowel via Oudfrans medecine ‘geneeskunde’ [1314; TLF], eerder al medicine ‘geneesmiddel’ [1121-34; TLF] (Nieuwfrans médecine ‘geneeskunde’), als rechtstreeks aan Latijn medicīna ‘geneesmiddel, geneeskunst’, verkorting van ars medicīna ‘geneeskunst’, waarin medicīna een afleiding is van het bn. en zn. medicus, resp. ‘geneeskundig, helend’ en ‘geneesheer’, van het ww. medērī ‘helen, genezen’, oorspr. ‘de beste handelwijze kennen voor’, verwant met → meten.
Hetzelfde woord komt ook voor in de betekenis ‘geneesheer’: mnl. gelijc enen ongheleerden medicijn ‘zoals een geneesheer die niet gestudeerd heeft’ [1374; MNW-R]; vnnl. medecyn [1540; Stall. II]. In deze betekenis is het woord ontleend aan Frans médecin ‘geneesheer, arts’.
Voor de betekenis ‘geneesmiddel’ is in het BN het woord medicament gebruikelijker dan medicijn.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

medicijn [geneesmiddel] {medicine 1265-1270} < latijn medicina [geneeskunst, geneesmiddel], eig. vr. van het bn. medicinus bij medicus (2e nv. medici) [arts], van medēri [genezen] → mediteren.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

medicijn znw. v., mnl. medicîne v. ‘geneeskunde, geneeswijze, geneesmiddel’ < lat. medicina.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

medicijn znw., mnl. medicîne v. “geneeskunde, geneeswijze, geneesmiddel”. Uit lat. medicîna, wsch. niet via ’t Fr. Mnl. medicijn m. = “geneesheer”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

medicijn v., gelijk Fr. médecine, uit Lat. medicinam (-a), zelfst. gebr. bijv. van medicus = arts, van mederi = heelen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

medicijn’ (de, -en), drankje, poeder, pil enz. Met het sausje van de spaghetti en de olijfolie in de sla was het nog veel afschuwelijker; die smaakte zo naar medicijn van de polikliniek*, dat () (Vianen 1973: 49). Zet medicijn voor die wond (mond.) = Doe jodium op die wond. - Etym.: AN m. is de verzamelnaam voor de verschillende medicijnen. De namen van die laatste worden in SN weinig gebruikt. Hetzelfde geldt voor S (!) dresi. - Zie ook: dresi*.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

medicijn (Latijn medicina)

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Medicijn, van ’t Lat. medicina, van medicus = arts, en dit van mederi = heelen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

medicijn ‘geneesmiddel’ -> Negerhollands medicin ‘geneesmiddel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

medicijn geneesmiddel 1265-1270 [CG Lut.K] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut