Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

mede - (samen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

mee bw. ‘eveneens, in dezelfde richting’
Onl. mithi ‘mee, eveneens’ in thar sint ouch mithe uirtuosi et misericordes ‘daarbij zijn ook deugdzamen en barmhartigen’ [ca. 1100; Will.]; mnl. newillen wise el niewerincs mede laden ‘willen we ze nergens anders mee belasten’ [1236; VMNW], mede uaren ‘meegaan’ [1253; VMNW medevaren]. Daarnaast ook in samenstellingen: onl. mithiwist ‘aanwezigheid’ (met wist als afleiding van wesan ‘wezen, zijn’) [ca. 1100; Will.]; mnl. mede porter ‘medeburger’ [1287; VMNW], mee in waren dapostelen me tuwen grave? ‘waren de apostelen mee(gegaan) naar uw graf?’ [14e eeuw; MNW].
Ontstaan uit ouder mede door wegval van intervocalische -d-. Zie ook → met.
Os. mid, midi (mnd. mit, met); ohd. mit, miti (nhd. mit); ofri. mith, mithi (nfri. mei); oe. mid (me. mid, ne. wrsch. nog in de samenstelling midwife ‘vroedvrouw, verloskundige’); on. með, meðr (nzw. med); got. miþ; alle ‘met’, < pgm. *meda, *meþa, *medi, *meþi.
Verwant met: Grieks méta ‘met, tussen, na’ (zie → meta-); Sanskrit smát ‘samen met’; Avestisch maṭ ‘met’; < pie. *met(h2)- (IEW 702).
Als bijwoord is de gewone vorm in het hedendaags Nederlands mee. In formeel taalgebruik komt mede nog zelfstandig voor in de betekenis ‘ook’: mede dankzij uw medewerking, en in de samenstelling alsmede ‘evenals, en ook’. In combinatie met werkwoorden is mee- de gewone vorm, zoals in meegaan, meeleven, meelopen, meewerken, maar medeondertekenen. Bij zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden is daarentegen mede- gebruikelijker: medeaansprakelijk, medebepalend, medewerker, medemens, mededinging, → mededogen; behalve bij die woorden waarbij de relatie met een werkwoord nog duidelijk voelbaar is: meegaand, meeprater, meelevendheid ‘sympathie’ (naast (het) medeleven ‘id.’). Een geïsoleerd geval is metgezel, dat in het mnl. medegheselle luidde.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

mede3* [samen] {1236} oudsaksisch midi, oudhoogduits miti, staat tot met4 als ane tot aan.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

mede 2, mee bijw. voorz. mnl. mēde, os. midi, ohd. miti en met gramm. wiss. mithi. — Zie verder: met.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

mede II, mee bijw., mnl. mēde. = ohd. miti “mede”, os. midi “mede, met”, met gramm. wechsel ofri. mithi “id.”. Hiernaast ndl. met, dial. mit, mnl. met, mit, ohd. (nhd.) mit, os. mid, med, mith, ofri. mith, ags. mid, mið, on. með, got. miþ, mid “met, mede”. De scheiding tusschen met voorz. en mede, mee bijw. is in veel ndl. diall. niet evenals in de beschaafde taal doorgevoerd. Buiten ’t Germ. vgl. gr. metá “met”; niet av. maţ “id.” (niet van oi. smát te scheiden). Verwant met idg. *me-t- is idg. *me-dhi, waarvan *medhjo-: zie middag.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

mede 3 bijw. (met), Mnl. id., Os. midi + Ohd. miti (Mhd. mite) + Gr. metá. Het staat tot met als ave, ane, tot af, aan (z. af).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

mee (Zuid-Nederlands) ‘grootmoeder, oude vrouw’ (Kerklatijn matrina)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

mede ‘ook’ -> Negerhollands mē, mee ‘ook’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

mede* bijwoord van hoedanigheid: samen 1236 [CG I1, 20]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut