Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

magazijn - (opslagruimte; bergruimte in een vuurwapen voor patronen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

magazijn zn. ‘opslagruimte; bergruimte in een vuurwapen voor patronen’
Vnnl. magasin ‘opslagplaats, pakhuis, voorraadkamer’ [1588; Kil., Appendix], packhuysen ende magasijnen [1658; WNT]; nnl. magazijn, ook ‘voorste afdeling in een diligence’ [1735; Stall. I, 110], ‘tijdschrift, verzamelwerk’ [1750; WNT], ‘grote, luxewinkel’ in om de grootste magazijnen van modegoederen te bezoeken [1846; WNT], ‘bergruimte in een vuurwapen voor patronen’ [1890; WNT repeteeren].
Ontleend aan Frans magasin ‘pakhuis’ [1409; TLF], ouder maguesin [ca. 1389; TLF]. Dit woord is ontleend, hetzij via Italiaans magazzino ‘id.’ [voor 1348; DELI], hetzij via het Provençaals (indirect geattesteerd in Marseille als middeleeuws Latijn magazenum ‘pakhuis in een Algerijnse kustplaats’ [1228; TLF]), aan Arabisch maḵāzin, meervoud van maḵzan ‘pakhuis’, dat behoort bij het werkwoord ḵazana ‘opslaan’.
In het Frans ontwikkelde de betekenis van magasin zich verder tot ‘grote, luxewinkel, waarin veel spullen worden verkocht’ [1723; Rey], ‘warenhuis’ [19e eeuw; Rey]. Deze betekenis heeft ook in het Nederlands bestaan, maar is nu verouderend.
Ook Engels magazine ‘opslagplaats’ [16e eeuw; OED] is ontleend aan het Frans. In het Engels ontwikkelden zich verscheidene betekenisvariaties, waarvan sommige eveneens in het Nederlands zijn overgenomen, bijv. ‘patroonkamer in een geweer’ [1744; OED] en ‘tijdschrift’ (uit overdrachtelijk ‘opslagplaats van informatie’). Dat laatste woord werd later herontleend in de Engelse vorm magazine “populair tijdschrift” [1947; Koenen].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

magazijn [bergplaats] {1588} < frans magasin [idem] < italiaans magazzino [idem] < arabisch makhāzin, mv. van makhzan [opslagplaats, depot], met het plaatsaanduidend voorvoegsel ma, bij het ww. khazana [hij sloeg op, borg op].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

magazijn znw. o., sedert de 16de eeuw < fra. magasin < ital. magazzino < arab. maḫzan ‘opslagplaats van waren, schuur, tuighuis’. — > russ. magazín, ouder magazéjn (sedert begin 18de eeuw, vgl. R. v. d. Meulen, Verh. AW Amsterdam 66, 2, 1959, 59).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

magazijn znw., o., sedert de 16.eeuw. Uit fr. magasin > it. magazzino > arab. maẖzan. Ook in andere talen ontleend.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

magazijn o., door Fr. magasin, uit It. magazzino, van Ar. mahazin, meerv. van mahzan = stapelhuis. Voor den uitgang vergel. cherubijn, seraphijn.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

magasyn: opslagplek, skuur; Ndl. (sedert 16e eeu) magazijn uit Fr. magasin uit It. magazzino uit Arab. mahzan, “opslagplek, warehuis, skuur”.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

magazijn (Frans magasin)

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Magazijn
Het Arab. machzen, verzachte uitspraak machazen, van het werkwoord chazana, bewaren, de plaats, het gebouw, waar men iets bewaart; Sp. magacen, ook almacen; Port. almazem, armazem; Ital. maggazino; Fr. magasin. Het woord is bij ons niet oud; Kiliaan heeft het niet, en Ambrosius Zeebout, die met van Ghistele, bij wien hij kapelaan was, in 1481 het Oosten bezocht, vermeldt het als een Arabisch, toen hier nog onbekend woord, daar hij zegt (Tvoyage van Mher Joos van Ghistele, p. 198): “Ende in d’onderste panden siint al verwolven vauten elck afgeschutt op hem selven, daer elc coopman zyn coopmanschap in sluut, daer ghenaemt Magasiennen,” en elders (p. 228): “Maer hoewel dattet een schoon behuysde plaetse is daer en zijn poorten noch mueren: Ende is een vanden besten Avenen vander Rooder Zee, daer oock aencommen alle de Specerien die gebracht werden wt India ende den lande daer ontrent, naer de landen des Souldaens ende naer Europen. De Souldaen heefter doen maken veel groote huysen ghenaemt Magazeenen, daer in al de specerie gedaen wert als zy ontladen is, ende moet daer eenen zekeren tijt bliven eer mense verpurnen mach: Dien tijt leden, de Souldaen zijn Recht hebbende, so wertse ghevoert met grooten Carrevanen daer mense hebben wilt al de weerelt deure.” Ook in het Duitsch is Magazin niet oud; volgens Schmitthenner’s Wörterbuch, umgearbeitet von Weigand, is het daarin eerst in de 17e eeuw opgenomen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

magazijn ‘bergplaats; houder voor kogels’ -> Russisch dialect magazéja, magazéj ‘graanzolder’; Russisch magazín ‘winkel, bergplaats’; Bulgaars magazin ‘winkel’ ; Oekraïens mahazéj ‘bergplaats’; Wit-Russisch magazín ‘winkel, bergplaats’ ; Azeri magazin ‘winkel; graanzolder; houder voor kogels’ ; Indonesisch magasén, magasin ‘bergplaats, warenhuis’; Javaans magesin ‘bergplaats’; Negerhollands magasien ‘bergplaats’; Sranantongo maksin ‘bergplaats; houder voor kogels’; Surinaams-Javaans magsèn ‘bergplaats’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

magazijn bergplaats 1588 [Claes] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal