Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

lyceum - (soort school voor het voortgezet onderwijs)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

lyceum zn. ‘soort school voor het voortgezet onderwijs’
Nnl. lijceum ‘instelling voor hoger onderwijs’ [1807; WNT], lyceum “eene beroemde school bij Athene, waar Aristoteles de wijsbegeerte onderwees; eene hoogeschool, waar de scholieren tot geleerden opgeleid worden” [1824; Weiland], lyceum “middelbare school in Frankrijk; elders, gelijk in Beieren, eene soort van hoogeschool, waar slechts eene theologische en philosophische afdeeling is; in 't alg. eene geleerde school” [1847; Kramers], lycaeum ‘middelbare school’ [1897; Koenen].
Onder invloed van Duits Lyzeum ‘hoger opleidingsinstituut voor meisjes’, eerder al ‘universiteit’ [1569; Kluge21], ontleend aan Latijn lycēum ‘gymnasium bij Athene waar Protagoras en Aristoteles lesgaven’, een ontlening van het Griekse lúkeion ‘id.’, een afleiding van lúkos ‘wolf’, verwant met → wolf. Het gymnasium zou vlak bij de tempel van Apóllōn Lúkeios, ‘Apollo de Wolvendoder’, gelegen hebben.
Het Nederlandse lyceum is bedacht door Rommert Casimir, die de opdracht had gekregen een schooltype te bedenken dat de beroepskeuze zou uitstellen. Zo kwam hij tot een onderbouw van twee jaar, waarna aan dezelfde school een hbs- of gymnasiumopleiding gevolgd kon worden. Het Nederlands Lyceum in Den Haag werd in 1909 geopend, met Casimir als rector. In België was een lyceum oorspr. een meisjesschool waar algemeen vormend (dus niet technisch) middelbaar onderwijs gegeven werd; het equivalent voor jongens heette een → atheneum. Thans zijn zowel lyceums als atheneums gemengd; beide termen worden nog steeds gebruikt in namen van middelbare scholen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

lyceum [middelbare school] {1807} < latijn Lyceum [het gymnasium nabij Athene, waar Aristoteles doceerde], grieks Lukeion, o. van lukeios [wolfs-], van lukos [wolf]; dit gymnasium werd zo genoemd naar de nabijgelegen tempel van Apollo, van wie lukeios een epitheton was.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

lyceum znw. o. < lat. Lyceum < gr. Lúkeion ‘het gymnasium waar Aristoteles zijn onderricht placht te geven’, zo genoemd naar de tempel van Apóllōn lúkeios. Eerst in de 20ste eeuw als naam voor een schooltype opgekomen en wel in navolging van fra. lycée (sedert de 16de eeuw) en nhd. lyzeum (sedert 1569 als naam voor de universiteiten).

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† lyceum znw. o., uit lat. Lycêum < gr. Lúkeion, het gymnasium waar Aristoteles zijn lessen gaf, bij de tempel van Apóllōn Lúkeios. De benaming is in het Ndl.wsch. opgekomen onder invloed van fr. lycée en hd. lyzeum o., die beide sedert de 16e eeuw voorkomen.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

lyceum middelbare school met een gemeenschappelijke onderbouw en gedifferentieerde bovenbouw 1909 [WP] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut