Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

loodsen - (als loods door een vaarwater brengen; loodsdienst)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

loods 1 zn. ‘iemand die schepen veilig langs obstakels leidt’
Mnl. lootsman ‘loods’ [1389; WNT]; vnnl. lootsman oft pilot [1608; Stall.], loots ‘id.’ in smorgens ... quamen ons Lootsen aan Boort [1633; Colenbrander 1911].
Ontleend aan Middelengels lodesman ‘loods’ [14e eeuw; OED], samenstelling van → man en een eerste lid lode ‘waterweg, kanaal’ (Nieuwengels lode ‘metaalader’).
Oe. lādmann ‘leidsman, gids’ (vne. lodeman ‘loods’), me./vne. lodesman ‘leidsman; loods’. Het eerste lid is als simplex wijder verbreid: onl. lede ‘kanaal, waterloop’ in toponiemen; ohd. leita ‘stoet, processie’ (nhd. Leite); oe. lād ‘kanaal; vervoer, reis’ (ne. lode ‘kanaal’, naast load ‘lading’ o.i.v. lade ‘laden’); < pgm. *laidō-, abstractum bij → lijden in de oorspronkelijke betekenis ‘gaan, weggaan’. Zie ook → leiden.
loodsen ww. ‘schepen veilig langs obstakels leiden’. Vnnl. lootsen ‘id.’ [1615; WNT]; nnl. ook overdrachtelijk m.b.t. personen of zaken ‘voorzichtig ergens heen, doorheen of langs leiden of brengen’ in werd ze binnengeloodst [1888; WNT binnenloodsen], zijn wetsvoorstel ... door de Senaat ... loodsen [1991; NRC]. Afleiding van loods.
Lit.: H.T. Colenbrander (1911), Korte Historiael ende Journaels Aenteyckeninge van verscheyden voyagiens in de vier deelen des wereldts-ronde, als Europa, Africa, Asia ende Amerika gedaen door David Pietersz. de Vries, 's-Gravenhage, 183

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

loodsen ‘als loods door een vaarwater brengen; loodsdienst’ -> Pools locja ‘loodsdienst’; Russisch lócija ‘loodsdienst’; Bulgaars locija ‘loodsdienst’ ; Oekraïens lócija ‘loodsdienst’ ; Lets locija ‘loodsdienst’ ; Litouws locija ‘loodsdienst’ (uit Nederlands of Duits); Ambons-Maleis los ‘als loods door een vaarwater brengen’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut