Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

litanie - (reeks smeekbeden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

litanie zn. ‘reeks smeekbeden’
Mnl. letanie ‘gebed’ [1265-70; CG II], litanie [1390-1410; MNW-R]; nnl. ook ‘lange, eentonige opsomming’ [1824; Weiland].
Ontleend aan christelijk Latijn litania, letania ‘vaste gebedsformule’, uit algemener klassiek Latijn litanīa ‘gebed’, ontleend aan Grieks litaneía ‘smeekbede’, afleiding van litaneúein ‘smeken, bidden’, van onzekere verdere herkomst.
In de christelijke liturgie is de litanie een vorm van smeekgebed: de voorzanger of voorbidder roept bijv. een heilige aan en de aanwezigen antwoorden steeds met een korte, geijkte formule, zoals ora pro nobis ‘bid voor ons’. Doordat steeds dezelfde structuur terugkomt en litanieën erg lang kunnen zijn, kon overdrachtelijk de betekenis ‘eentonige opsomming’ ontstaan.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

litanie [smeekbeden] {1664} < laat-latijn litania [idem] < grieks litaneia, van litaneuein [bidden, smeken], van litanos [smeekbede], van litè [gebed, smeekbede].

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

litanie v., uit kerkenlat. litaniam (-a), van Gr. litaneía = gebed, van litaĩnein = bidden, van litḗ = verzoek.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

littenei (zn.) litanie; Vreugmiddelnederlands letanie <1265-1270> < Latien litania.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

litanie (Latijn litania)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

litanie ‘smeekbeden’ -> Indonesisch litani ‘smeekbeden’; Negerhollands litaney ‘smeekbeden’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

litanie smeekbeden 1500 [Bibliotheca 1954, nr. 24] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut