Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kweekschool - (opleidingsschool)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kweken ww. ‘doen ontstaan, doen groeien’
Mnl. queken ‘zorg dragen voor, koesteren’ in hi ... dien stert queket ‘hij (de papegaai) verzorgt zijn staart goed’ [1287; VMNW], ‘voeden, in leven houden’ in voeden ende queken [1340-60; MNW-R], ‘opkweken, doen groeien’ in ghi queecte ... neghen maenden shemels coninc in uwen helighen lechaem [1400-20; MNW-R]; vnnl. queycken, quicken ‘voeden, opkweken, koesteren’ [1599; Kil.], ook overdrachtelijk ‘doen groeien, aanwakkeren’ in luiden ... die ... de partydigheit queekten ‘lieden die de partijdigheid aanwakkerden’ [ca. 1645; WNT], ‘fokken (van dieren)’ in die jongh gedierte queeckt en voedt [1657; WNT], ‘doen kiemen en groeien (van planten)’ in droogen ... queekt in ryke hooven ‘specerijen kweekt in weelderige tuinen’ [1671; WNT].
Afleiding van het reeds Oudnederlandse woord quic ‘levend, levendig’, zie → kwiek; kweken is dus letterlijk ‘doen leven’.
Os. quikon ‘weer levend maken’; oe. (ge)cwician ‘levend maken, worden’; < pgm. *kwikōn-. Daarnaast een -jan-afleiding pgm. *kwikjan-, waaruit: mnl. quicken ‘verlevendigen’, zie → verkwikken; mnd. quicken ‘gezond maken’; ohd. chwicchen (nhd. erquicken); en een ablautende vorm pgm. *kwaikjan-, waarvan mnl. queiken, queken ‘voeden, koesteren’; on. kveikja ‘levend maken’.
Uit pgm. *-i- in open lettergreep ontstaat in het Middelnederlands een lange -e-; uit pgm. *-ai- ontstaat via -ei- eveneens een lange -e-, zodat pgm. *kwikon- en *kwaikjan- in het Middelnederlands zijn samengevallen.
kweekschool zn. ‘opleidingsschool’. Nnl. kweekschool ‘leermiddel’ in Kweekschool voor liefhebbers der hooven en thuynen ‘leerboek voor tuinliefhebbers’ [1727; WNT], kweekschool ... [voor] onderwijzers [1776; WNT voldoen], kweekschool voor de zeevaart [1792; WNT], Rijks-kweekschool voor vroedvrouwen [1861; WNT]. Gevormd uit kweken ‘opvoeden, opleiden’ en → school 1 ‘leerschool’. Voor de opleiding tot onderwijzer of onderwijzeres werd in Nederland in de eerste helft van de 20e eeuw kweekschool de gebruikelijke naam, eerder heette deze opleiding ook wel normaalschool, zie → normaal; de kweekschool werd in 1969 omgedoopt tot pedagogische academie, tegenwoordig vaak pedagogische hogeschool. In België bleef de onderwijzersopleiding normaalschool heten tot die benaming in 1970 eveneens vervangen werd door pedagogische hogeschool.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut