Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kubisme - (richting in de beeldende kunst)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kubus zn. ‘regelmatig zesvlak’
Vnnl. cubus, kubus eerst in de betekenis ‘derde macht’ in de tafel vande cubus wortels ‘de tafel van derdemachtswortels’ [1625; WNT wijn], dan ‘regelmatig zesvlak’ in een cubus ... is een figuer die gelijcke langte, breete en hooghte heeft [1663; WNT].
Ontleend aan Latijn cubus, dat zelf ontleend is aan Grieks kúbos ‘dobbelsteen, kubus; holte boven de heup van vee’, verwant met → heup. De betekenis ‘derde macht van een getal’ is in het Nederlands na de 19e eeuw verdwenen.
kubiek bn. ‘in de vorm van een kubus; met de inhoud van een kubus’. Vnnl. cubicq, cubiek ‘derde macht’ in den cubicq van 5, sijnde 125 [1641; WNT werking]; nnl. cubiek, kubiek ‘met de inhoud van een kubus die als ribben de genoemde lengtemaat heeft’ in vier kubieke voeten [1775; WNT voet], cubieke-Meeter [1802; WNT]. ♦ kubisme zn. ‘stroming in de kunst’. Nnl. ... Mondriaan ... zich aan het dogma van het Cubisme onderwierp [1911; Groene Amsterdammer], de schilderijen waarin het “kubisme” te vinden is [1913; Groene Amsterdammer]. Ontleend aan Spaans cubismo ‘id.’, afleiding van cubo ‘kubus’, uit Latijn cubus. In het kubisme, geïntroduceerd door Pablo Picasso en Georges Braque rond 1907, werden de natuurlijke vormen als het ware meetkundig weergegeven, hoekig en rechtlijnig.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kubisme [richting in de beeldende kunst] {cubisme 1901-1925} < frans cubisme; het woord is gemaakt door de kunstcriticus Louis Vauxelles nadat Matisse hem had gewezen op de kubusjes in werk van Braque.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kubisme ‘richting in de beeldende kunst’ -> Indonesisch kubisme ‘richting in de beeldende kunst’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kubisme richting in de beeldende kunst 1917 [KWT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut