Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kroezen - (dicht gekruld zijn)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kroezen ww. ‘dicht gekruld zijn’
Vnnl. croesen ‘krullen’ [1599; Kil.].
Op grond van de geïsoleerde vindplaats van mnl. cruys, cruus ‘gekruld’ [1477; Teuth.] en de verwante Germaanse woorden (zie onder) verwacht men een vorm kruisen. Wellicht is de Nederlandse vorm met -oe- afkomstig uit het oostelijke taalgebied, waar de West-Germaanse lange u niet gepalataliseerd en gediftongeerd werd. In de samenstelling → kruisbes (ouder croesbesien; Dodoens 1554) heeft het woord mogelijk door associatie met → kruis wel de te verwachten vorm.
Bij mnl. cruus (bn.) horen: mnd. krūs; mhd. krūs (nhd. kraus); nfri. kroes; alle ‘gekruld’, < pgm. *krūsa-. Een ablautvorm is mnd. krōs ‘(eetbare) ingewanden’ (waaruit nzw. krås) < pgm. *kraus- (zie ook → kroos en → kroost). Mogelijk is het woord verwant met → krul.
kroeshaar zn. ‘gekruld haar’. Vnnl. kroushaar ‘id.’ [1573; Thes.]; nnl. kroeshaar in de achterpoten met kroeshaartjens bezet [1825; WNT water], ook (vooral BN) kroezelhaar [1868; WNT moor I]. Het eerste element verschijnt al in mnl. croselbusg ‘kruisbes, stekelstruik’ [1240; Bern.], croseldoren ‘wegedoorn’ [ca. 1450; MNW] en vnnl. kroeselbesie ‘kruisbes’ [1599; Kil.].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kroezen ‘gekruld maken’ -> Deens kruse ‘rimpelen (van water); krullen (van haar)’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors kruse ‘rimpelen; krullen (van haar)’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds krusa ‘gekruld maken’ (uit Nederlands of Nederduits).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut