Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kriek - (soort kers)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kriek zn. ‘kers, zeker soort kers; biersoort’
Mnl. crieke ‘kers, pruim’ in keersen, crieken ende sleen ‘kersen, krieken en sleepruimen’ [1350-1400; MNW-P], ii krieckers ‘twee kersenbomen’ [1428; Stall. II, 110], prumen. krieken ende peren ‘pruimen, krieken en peren’, crecken “pruymen” [1477; Teuth.]; vnnl. krichen “Griekse pruim” [1517; FvW], kriecke ‘kers’, swerte criecke, morelle ‘kers uit Actium in Griekenland’ [beide 1599; Kil.]; nnl. ook in de samenstelling kriekbier ‘bier waaraan het sap van zure kersen is toegevoegd’ [1843; WNT uitschenken], dan ook kriek ‘bier gebrouwen van hop met kersen’ [1961; Van Dale].
Wrsch. ontleend aan Laatlatijn graecum als verkorting van *prunum graecum ‘Griekse pruim’, voor prunum zie → pruim. Deze term is echter niet geattesteerd en verschijnt pas in 1517 in een Latijn-Duitse woordenlijst, waarin prunum grecum met krichen vertaald wordt (FvW).
Mnd. kreke, kreike ‘soort pruim’; ohd. krihboum, krieh(hen)boum ‘kersenboom’ of ‘pruimenboom’ (nhd. Krieche ‘kleine pruim’); nfri. kryk ‘soort kers’, krikel(beam) ‘sleedoorn’. Latijn gr- werd ontleend als kr- zoals ook in de oudste Germaanse woorden voor ‘Griek, Grieks’: mnd. krēke; ohd. krieh (mhd. krieche); oe. crēc; ofri. crēk-lond; got. krēks. In de jongere Germaanse taalvarianten werden deze woorden o.i.v. het Latijn vervangen door vormen met gr- (bijv. mnl. griec, nnl. Griek). De woorden voor kriek hielden hun oorspr. beginklank. Ook West-Vlaams krekke, krikke ‘bamispruim, wilde sleepruim’, Frans crèque, Picardisch crèquier ‘wilde pruimenboom’ (Debrabandere 2002).
Het woord kon verschillende vruchten aanduiden. In het NN is kriek tegenwoordig de naam van een late, zoete kers, in het BN is het de naam van een zure kers.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kriek [kers] {cri(e)ke [kers, pruim] 1351-1400} middelnederduits kre(i)ke, middelhoogduits krieche, etymologie onzeker, waarschijnlijk < latijn (prunum) Graecum [Griekse pruim].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

kriek znw. v., mnl. crieke, crike ‘soort kers’ (misschien een soort pruim), Teuth. kriecke, crecke, mnd. kreke, kreike ‘een soort pruim’, mhd. nhd. krieche (vgl. ohd. kriach-, criehboum). — Reeds in de 16de eeuw verklaard als prunum graecum, maar er is geen mlat. vorm bekend, die als voorbeeld zou kunnen hebben gediend en daarom is te overwegen of het woord niet oorspr. een in het wild groeiende en daardoor vrij onaanzienlijke vrucht kan hebben aangeduid. E. Schröder PBB 29, 1904, 531 verbindt het woord daarom met kreuk en kruk en construeert een germ. wt. *(s)kreuk; vgl. nnoorw. kruk ‘krom, gebogen’, nzw. kruka ‘stumper’.

Th. Frings, Rom. Germ., 1932, 69 blijft echter vasthouden aan de afl. uit pruma graeca en meent, dat naam en vrucht uit de Balkan langs de Donau naar de Nederrijn in de Rom. tijd zouden gekomen zijn.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kriek (kers), mnl. crieke (crike) v.; “een soort kers” (wellicht ook “een soort pruim”). = Teuth. kriecke (crecke), mhd. (nhd.) krieche (ohd. al chriehboum, krichboum m.), mnd. kreke, kreike v.; “een soort pruim”. Ontleend: de. kræge, zw. krikon, fr. crèque “id.”. Gew. verklaard als “Grieksche (vrucht)”: vgl. bij Trochus (1517): “prunum grecum, greculum, krichen”. Voor de germ. vormen van Griek zie bij keizer. Kriek in zich een kriek lachen is ’t zelfde woord, met de secundaire bet. “bult”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

kriek. De gegeven verklaring is geenszins zeker (het verband met Griek is wellicht niet meer dan volksetymologisch), maar er is geen betere.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kriek 3 v. (kers), Mnl. crieke + Ohd. krieh- (Mhd. en Nhd. krieche) = sleepruim: wellicht uit Lat. Graecum, dus de Grieksche vrucht. Uit het Germ. komt Fr. crèque.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

kriek (Latijn (prunum) graecum)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

Kriek, kriekbier of krieklambiek wordt gebrouwen met kersen. In Zuid-Nederland is een kriek een vroegrijpe, rode, zurige kers, maar ten noorden van de Moerdijk duidt men er een laatrijpe, donkere, zoete kers mee aan. Al in de 16de eeuw dacht men dat kriek was afgeleid van het Latijnse (prunum) graecum ‘Griekse (pruim)’; het zou dus gaan om een uit Griekenland afkomstige vrucht. Dit is echter nooit sluitend aangetoond.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kriek ‘bepaalde vrucht’ -> Zweeds krikon ‘kleine pruim, kroosje’ (uit Nederlands of Nederduits); Fins kriikuna ‘kleine pruim’ ; Frans crèque ‘soort pruim’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kriek kers 1351-1400 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut