Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

krasse knarren - (vitale ouderen)

Thematische woordenboeken

E. Sanders (2000), Jemig de pemig!: de invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands, Amsterdam

Krasse knarren

Krasse knarren is de jongste bijdrage van Van Kooten en De Bie aan de Nederlandse taal. Zij introduceerden de aanduiding op 3 oktober 1993 als titel van een nieuw programma, na vijf jaar Keek op de Week. De ondertitel luidde: ‘vpro’s bejaardenprogramma’. Van Kooten en De Bie waren indertijd respectievelijk 52 en 54. In een verklaring schreven zij:

Omdat het er naar uitziet dat de leeftijd als discriminatoire factor nog tot ver in de volgende eeuw het leven van miljoenen Nederlandse verjaarden zal kunnen vergallen, wil Krasse Knarren de broodnodige vuisten ballen. Kortom: een programma voor knarren die zwak, maar jong van hart zijn. En wat is bejaard? Wanneer wij de uitval op de arbeidsmarkt beschouwen, is het wellicht zinniger in plaats van bejaarden over verjaarden te spreken. Een 34-jarige die noodgedwongen moet gaan zitten vutten, een vrouw van 45 die zich nog onmogelijk kan vereenzelvigen met het ‘jonge ding’ uit de shampoo-reclame; voor deze groep kijkers wil Krasse Knarren een spiegelende uitlaat zijn.

De twee hoofdpersonen in Krasse Knarren waren Phons van der Kuil (De Bie) en Rik Dubois (Van Kooten). Dubois had fortuin gemaakt als directeur van een reclamebureau, Van der Kuil was weggesaneerd als jongerenwerker. Hoewel Van Kooten en De Bie aanvankelijk aankondigden dat Krasse Knarren verder door dit tweetal zou worden gepresenteerd, kwamen ze daar al na een paar uitzendingen op terug.

Krasse Knarren was niet, zoals Keek op de Week, wekelijks te zien, maar om de week, en van direct na het journaal verhuisde het programma naar omstreeks 21.00 uur. Dit bleek een desastreuze uitwerking op de kijkcijfers te hebben. Op sommige zondagen was het publiek, in vergelijking met de voorgaande seizoenen, zo ongeveer gehalveerd.

Voor de snelle verbreiding van de aanduiding krasse knarren bleek dit overigens niet uit te maken. Krap drie weken na de start van het nieuwe programma stond in de brievenrubriek van Trouw:

Zoals zoveel kreten van Kees van Kooten en Wim de Bie is ook de term ‘krasse knarren’ vanaf het moment van de eerste uitzending van dit programma in de Nederlandse taal ingeburgerd alsof hij er altijd is geweest. Vooral in artikelen over politiek-, sport-, kunst- en andere bobo’s wordt spottend gewag gemaakt van het ‘krasse knarren-gehalte’ van de bedoelde personen.

Krasse knarren is geen bijzondere taalvondst. Zoekend naar een variant op het succesvolle oudere jongeren schoven Van Kooten en De Bie twee bestaande uitdrukkingen in elkaar. Kras oudje wordt al sinds het eind van de achttiende eeuw gebruikt voor een ‘ouder iemand die nog flink van lichaam en geest is’. En sinds het begin van de negentiende eeuw wordt oude knar gebruikt als ‘spottende benaming voor een oude persoon of zaak’. Als alternatieven overwogen zij grimmige knarren, kribbige knarren, razende knarren en lastige knarren — zo blijkt uit de aantekenboeken van De Bie. Maar het werd dus krasse.

Krasse knarren wordt op verschillende manieren gebruikt. De meest gangbare betekenis is ‘vitale, dynamische senior’. Je komt de aanduiding tegen in berichten over 60-plussers die nog op een Harley rijden, over oudere deelnemers aan de Vierdaagse en over leden van het Algemeen Ouderen Verbond. Maar nergens wordt zij zo vaak gebruikt als in berichten over grijzende popmuzikanten. Paul McCartney, Lionel Hampton, Jacques Herb, Trea Dobbs, Anneke Grönloh en Frank Sinatra zijn de afgelopen jaren krasse knarren genoemd, net als de leden van Afterbeat, van de Cubaanse band Buena Vista Social Club, van de Rolling Stones en van Pink Floyd (‘Het blijft bewonderenswaardig dat drie krasse knarren van rond de vijftig jaar moeiteloos een miljoenenpubliek weten te boeien’, aldus het Algemeen Dagblad).

Maar ook mensen die Abraham nog lang niet gezien hebben, worden soms ironisch voor krasse knarren uitgemaakt. Zo schreef Vrij Nederland in 1993: ‘De dertigers en veertigers binnen de partij [de PvdA] worden nu al als “krasse knarren” afgedaan.’ En in een studentenblaadje op het Internet werden studenten boven de 25 afgeschilderd als ‘kritische en luidruchtige krasse knarren’.

Opmerkelijk is hoe snel krasse knarren — net als bijvoorbeeld doemdenken — door de overheid werd ingelijfd. Nog geen twee maanden na het debuut van Phons van der Kuil en Rik Dubois gaf het Ministerie van Binnenlandse Zaken een rapport uit getiteld Kwaliteit voor krasse knarren: samen werken aan een klantgerichte ouderenzorg. En in Trefpunt, een tijdschrift van het Ministerie van crm, verscheen het jaar daarop de kop ‘Krasse knar heeft de ja-dokter-nee-doktergeneratie vervangen’.

Krasse knarren is de laatste jaren overigens tientallen malen in koppen gebruikt, met als mooiste ‘Knarren krasser dan ooit’. In dat artikel, dat in 1998 verscheen in het Algemeen Dagblad, vraagt de auteur zich vertwijfeld af: ‘Zit er dan geen enkele bejaarde meer achter de geraniums?’ Wat dat betreft lijkt er sinds Phons en Rik dus heel wat veranderd.

Vergelijk oudere jongeren.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut