Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

korfbal - (balsport)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ -> Engels korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Duits Korbbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Deens korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Zweeds korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Fins korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Frans korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Italiaans korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Spaans korfbal, balonkorf ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Portugees corfebol ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Roemeens korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Tsjechisch korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Slowaaks korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Pools korfbał ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Russisch korfbol ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Bulgaars korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Hongaars korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Grieks korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Esperanto korbopilko ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Turks korfball ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’ ; Indonesisch korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Japans kōfubōru, kōrufubōru ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’; Chinees Heshi lanqiu ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt, lett. basketball in Nederlandse stijl’; Papiaments korfbal ‘balspel met bal die in korfje gemikt wordt’.

N. van der Sijs (2006), Klein uitleenwoordenboek, Den Haag

korfbal. De sportjournalist Fred Troost wijst erop dat het Nederlandse woord korfbal uitgeleend is aan een groot aantal andere talen. Hij schrijft:

In 1891 werd in de Verenigde Staten een nieuwe mannensport geïntroduceerd, namelijk basketball. Twee jaar later werd een speciale variant voor vrouwen geïntroduceerd met eigen regels, het women's basketball. In 1902 maakte Nico Broekhuijsen, onderwijzer aan de Amsterdamse Nieuwe Schoolvereeniging in de Jan Luykenstraat tijdens een zomercursus in het Zweedse Nääs (bij Göteborg) kennis met een spel dat volgens hem ringboll of handboll werd genoemd, en in andere bronnen ook wel basketboll of korgboll heette (van het Zweedse korg 'mand, korf' en boll 'bal'). Waarschijnlijk is dit spel in 1897 geïntroduceerd door Amerikaanse deelneemsters aan de zomercursus en is het gebaseerd op het women's basketball. Broekhuijsen was geïntrigeerd door het spel, omdat er juist in deze periode door onderwijzers en overheden gepleit werd voor een betere lichamelijke opvoeding, bij voorkeur in de openlucht en voor jongens en meisjes samen. Terug in Amsterdam werkte Broekhuijsen het spel uit Zweden uit tot een nieuwe sport die hij korfbal noemde, waarschijnlijk als vertaling van het Engelse basketball - een naam die hij uit concurrentieoverwegingen zal hebben vermeden. In 1903 richtte Broekhuijsen de Nederlandsche Korfbal Bond op.

Al in 1915 wordt in het Engels over korfball gerapporteerd, met omstandige uitleg en de toevoeging 'a game not known in England'. In 1921 werd de Belgische Korfbalbond opgericht en in 1933 de Fédération Internationale de Korfbal, met als enige leden Nederland en België - de naam van de internationale organisatie was dan wel in het Frans, maar niemand in Frankrijk zal daarvan geweten hebben. De Engelsen richtten in 1946 de British Korfball Associaton op. Vanaf de jaren zeventig is de internationale verspreiding van de sport begonnen, volgens Troost mede onder druk van de internationale sportontwikkeling, subsidieverstrekking en sponsoring: wie mee wil tellen in de media dient internationaal aanzien te hebben. Vanaf 1993 is korfbal een olympische sport, en de Franse naam van de federatie is inmiddels vervangen door de Engelse naam International Korfball Federation, IKF. In totaal zijn er momenteel 44 landen aangesloten, zoals Armenië (aangesloten in 1989), Bulgarije (2005), Denemarken (geassocieerd lid), Duitsland (1964), Finland (1991), Frankrijk (1982), Griekenland (2003), Hongarije (1991), Indonesië (1982), Italië (2003), Japan (1989), Polen (1987), Portugal (1986), Roemenië (2003), Rusland (1997), Servië en Montenegro (2005), Slowakije (1993), Spanje (1969), Tsjechië (1988), Turkije (1997) en Zweden (2001).

In de aangesloten landen wordt de sport meestal korfball genoemd, met dubbele ll zoals in het Engels (zie illustratie 15); die spelling is uiteraard te danken aan het internationale karakter van de sport. In het Spaans en Russisch schrijft men het woord echter op z'n Nederlands als korfbal, met slechts één l. In het Spaans spreekt men ook wel van balonkorf. De Portugezen hebben het woord geheel aan hun eigen taal aangepast en spreken van corfebol. Het Japanse woord is kōfubōru (ook wel kōrufubōru), in het Chinees heet het met een vertaling lanqiu (de karakters voor 'mand' en 'bal'), of heshi lanqiu yundong 'lanqiu in Nederlandse stijl'. De namen zullen in de verschillende landen telkens iets ouder zijn dan het jaar waarop men zich aansloot bij de ikf. Tot slot merkt Troost op:

Het feit dat in een land een korfbalbond bestaat, wil nog niet zeggen dat iedereen in dat land weet wat korfbal is of het woord kent. In Rusland wordt korfbal (vooralsnog) uitsluitend in Orjol (in het Russisch Orël, Orel), een paar honderd kilometer ten zuiden van Moskou, gespeeld; de bond heet dan ook Orel Korfball Federation. Daarbuiten heeft vrijwel geen Rus ooit van korfbal gehoord. Overigens is dat niet vreemd. Ook Nederland heeft onbekende sporten die heel regionaal gebonden zijn (bijvoorbeeld beugelen) of die door slechts een enkeling beoefend worden (bijvoorbeeld reining). Vrijwel niemand heeft van die sporten gehoord, maar ze bestaan wel. Vaststaat dat zodra korfbal in een ander land geïntroduceerd wordt, iedereen die zich ermee bezighoudt de naam korfball hanteert. Waarmee aangetoond is dat korfbal niet alleen als sport een exportproduct is, maar dat ook de naam zich in andere talen heeft genesteld.

Het Nederlandse woord korfbal wordt door andere talen geleend, omdat het in vertaling zou samenvallen met de naam voor 'basketbal', terwijl de regels van de twee sporten duidelijk van elkaar verschillen. Zo heet 'basketbal' in het Noors ook kurvball, van kurv 'korf, mand'.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

korfbal [balsport] (1903). De Amsterdamse onderwijzer N. Broekhuysen (1876-1958) richt de Nederlandsche Korfbal Bond op. Een jaar eerder had hij het spel korfbal ontwikkeld. De Nederlandse naam korfbal is overgenomen in vele talen, meestal als korfball. Vanaf 1993 is korfbal een olympische sport, maar het staat niet op het programma bij de Olympische Spelen. De internationale korfbalorganisatie heeft de Engelse naam International Korfball Federation (IKF).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut