Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

koop - (aanschaf)

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

cope 'gekocht land, veenconcessie, veenontginning'
Een cope was een volgens een vooropgezet plan door de landsheer (de graaf van Holland of de bisschop van Utrecht) ter ontginning uitgegeven stuk veen. De ontginning geschiedde volgens een bepaald patroon, waarbij de uitgegeven stukken land, voor zover de ruimte het toeliet, een vaste grootte en vorm hadden. De kleinste ontginningseenheid bestond uit een langgerekte strook van ca. 1250 meter lang en ca. 110 meter breed, wat overeen kwam met een hoeve-vlaktemaat van 16 morgen (13,6 hectare), genoeg voor een volwaardig agrarisch bedrijf. Bij de oudste ontginningen (vanaf de 11e eeuw) betaalden de kolonisten de landsheer een klein bedrag ineens, plus jaarlijks een minimale tijns, die het karakter had van een gezagserkenning (recognitietijns). In de 13e en 14e eeuw verandert dit en worden echte koopsommen en hoge jaarlijkse pachtsommen bedongen. Mnl. cope is etymologisch hetzelfde woord als nnl. koop, maar er was hier geen sprake van eigendomsoverdracht, waardoor cope in de Hollands-Utrechtse laagvlakte de betekenis ontwikkelde van ‘veencncessie, veenontginning’. Plaatsnamen met cope hebben als eerste deel meestal de naam van de ontginner. Buiten de Hollands-Utrechtse laagvlakte, maar onder de invloedssfeer van de Utrechtse bisschop, treft men cope nog aan in de Friese plaatsnamen Oldeberkoop en Nijeberkoop. Het ontbreken van cope-namen in Kennemerland wijst erop dat de ontginningen hier al voor de 11e eeuw voltooid moeten zijn geweest. Het oudst overgele-verde cope-contract dateert uit 12331.
Oudste attestaties in Utrecht, alle 1217 Aldencoep (→Oukoop), Heyncoep (→ Heicop), Reynerscoep (→ Reijerscop), Vulecoep, Vulcoep (→ Vuilkop) en in Zuid-Holland: 1222 Buckescop (→ Boskoop), 1275 Vriesencop (→ Vriezekoop), 1280-1287 Niencoep (→ Nieuwkoop), 1289 Heicoep (→ Heicop) en ca. 1295 Oudencoep (→Oukoop).
Lit. 1Van der Linden 1956 passim.

Hosted by Meertens Instituut