Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

koolvis - (kabeljauwachtige vissoort (Gadus virens))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

koolvis zn. ‘kabeljauwachtige vissoort (Gadus virens)’
Nnl. koolvisch ‘beenvis’ [1858; WNT kool I].
Samenstelling van → kool 2 en → vis, als vertaling van de wetenschappelijke, maar nu verouderde Neolatijnse naam Gadus carbonarius (bij Linnaeus, 1758). Latijn carbōnārius betekent ‘kolenbrander’ en is afgeleid van carbō ‘kool’, zie → carbonpapier; de vis is wrsch. genoemd naar de donkere kleur van zijn huid of vlees.
Zo ook: nhd. Kohlfisch; ne. coalfish.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

koolvis* [kabeljauwachtige vis met donkerkleurige rug] {cool [idem] 1481, koolvis 1857-1858} oudfrans cole, vertalende ontlening aan modern latijn carbonarius, van carbo (2e nv. carbonis) [houtskool].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

koolvis znw. m., soort van kabeljauw met donkere kleur van de rug en zwarte mondholte (gadus virens), blijkens de in het fra. ontleende vormen cole (14de eeuw) en colin (17de eeuw) zal daarnaast ook kole gestaan hebben (Valkhoff 95); dit is een vertaling van de mlat. naam carbonarius. — Vgl. ne. coalfish, nhd. kohlfisch, kohlmund, köhler, nnoorw. dial. kolmule, kolmunn, nde. kummel.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

koolvis (vert. van Latijn carbonarius)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

koolvis ‘beenvis’ -> Frans † colin ‘beenvis’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

koolvis* beenvis 1857-1858 [WNT kool I]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut