Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

komma - (leesteken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

komma zn. ‘leesteken’
Vnnl. comma ‘scheidingsteken’ alleen nog als Grieks of Latijns woord, bijv. in in Griecsche ghenaamd Comma ... dats ean sneeikin ... ‘in het Grieks comma genoemd, dat wil zeggen een afgesneden stukje’ [1550; WNT], als vakterm comma snee, streep, snipsel [1654; Meijer]; nnl. als Nederlands woord comma, komma ‘scheidingsteken, leesteken’ in een punt, comma, apostrof, ... dubbelde punt, of diergelyke [ca. 1710; WNT Supp. apostrophe II], ‘scheidingsteken bij tiendelige breuken’ in de tiende deelen, honderdste deelen, enz. achter de comma [1793; WNT].
Ontleend aan Latijn comma ‘zin, zinsdeel, cesuur’, dat teruggaat op Grieks kómma ‘korte zin, zinsdeel; slag’, letterlijk ‘afgesneden gedeelte’, verwant met kóptein ‘afsnijden; slaan’.
Grieks kóptein ‘afsnijden, slaan’ is verwant met: Oudkerkslavisch kopati ‘graven’, skopiti ‘castreren’; Litouws kapóti ‘fijnsnijden’, skōpti ‘uitgraven’; Albanees kep ‘hakt’ (< kap-i-); < pie. *kep-/*(s)kop- ‘hakken’ (LIV 555).
Het woord komma werd in het Grieks gebruikt om een zinsegment aan te duiden dat een ritmische of syntactische eenheid vormde in het Nederlands; de betekenis verschoof vervolgens naar het leesteken waarmee men aangaf dat zo'n segment aanving of eindigde. De Duitse komma (schuin streepje) wordt nog steeds gebruikt om verzen (ritmische eenheden) te scheiden als ze in proza worden geciteerd.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

komma [leesteken] {1612} < frans comma < latijn comma [idem] < grieks komma [deel van een periode (in stijl), in byzantijns gr. ook komma], van koptein [afhakken] (vgl. kapoen).

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

komma

Het Griekse werkwoord koptein betekent: in stukken snijden, afhouwen. Daarvan is afgeleid het zelfstandige naamwoord komma dat dus letterlijk betekent: het afgehouwene, het afgekapte. Maar reeds bij de Grieken verstond men er ook onder: deel van een zin. Vandaar is de betekenis van het woord geworden: teken waarmede men een zin in delen verdeelt, dus: scheidingsteken. Aanvankelijk was de komma een recht streepje tussen twee zinsdelen, later werd het een gebogen streepje onderaan de regel. De komma duidt een kleine rust in de zin aan. De dubbele komma noemt men aanhalingsteken. De aanhalingstekens duiden aan dat men iemands woorden aanhaalt, citeert.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

komma znw. v., na Kiliaen < lat. comma < gr. kómma ‘lid van een zin’; vandaar het teken, dat de afscheiding daarvan aanduidde.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

komma znw., nog niet bij Kil. Internationaal woord, op lat. comma > gr. kómma teruggaande.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

komma (Latijn comma)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Komma (< Gr. κόμμα = deel van een zin; κόπτειν = er af slaan). Math. scheidingsteken in een positioneel geschreven breuk.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

komma ‘leesteken’ -> Indonesisch koma ‘leesteken’; Boeginees kôma ‘leesteken’; Madoerees koma ‘leesteken’; Minangkabaus koma ‘leesteken’; Japans konma ‘leesteken’; Papiaments kòma ‘leesteken’; Sranantongo koma ‘leesteken’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

komma leesteken 1612 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal