Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

komkommertijd - (slappe tijd in de media tijdens de vakanties)

Etymologische (standaard)werken

Diverse auteurs (2011-), Etymologiewiki

Leenvertaling van het Duitse Sauregurkenzeit, dat sinds de 18e eeuw bekend is. Tot nu toe dateerde de vroegste bewijsplaats van komkommertijd uit 1871 (WNT), wat ontlening uit het Duits nog enigszins onzeker maakte, maar ook in het Nederlands blijkt het al langer voor te komen. De vroegste bewijsplaats is momenteel het Rotterdamse patriottenblad Het Saturdags Kroegpraatje van 14 juli 1787. ,,Is er van de week ook wat nieuws van de groote Heeren uit den Haag?’’, vraagt Piet hier aan Kees. ,,Neen’’, antwoordt Kees, ,,maar je mot denken, het is, regtevoort [momenteel], in de komkommertyd, en dan staat alles zoo wat stil.’’

Oudste attestatie van komkommertijd (Het Saturdags Kroegpraatje van 14 juli 1787)

Vervolgens vinden we het woord in 1792 (,,het schijnt wel een eeuwigdurende komkommertijd’’), en in 1793 zelfs in een vertaalwoordenboek (Marin, Nederlands-Frans, 6de editie: ,,’t is in den komkommertijd. ’T is den tijd dat er niet[s] te doen valt’’). Daarna komen we komkommertijd decennialang niet meer tegen, maar dat is zonder twijfel te verklaren uit het feit dat er voor deze periode relatief weinig bronnen digitaal ontsloten zijn.

Vanaf 1858 duikt komkommertijd geregeld in Nederlandse kranten op. Dit sluit aan bij de ontwikkeling in het Duits, want volgens Pfeifer (1993, blz. 1170) raakte het woord in het midden van de 19e eeuw bij Duitse kranten in de mode.

Attestatie van komkommertijd (Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad, 7-6-1858)

(ES)

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

komkommertijd zn. ‘periode met weinig nieuws’. Nnl. komkommertijd ‘tijd van het jaar met slappe handel en weinig politiek nieuws’ [1871; WNT]. Samenstelling van het zn. komkommer en → tijd ‘periode’. Deze slappe zomerperiode valt samen met de periode waarin de komkommers rijpen. In Engels slang bestonden de samenstellingen cucumber-time ‘slappe tijd voor kleermakers’ [ca. 1700; OED] en cucumber season ‘id.’ [1865; OED], maar die zijn nooit algemeen geworden. De komkommertijd heet in het Engels silly season; leenvertaling uit het Engels (Stoett) lijkt daarom onwaarschijnlijk; mogelijk wel uit Duits Sauregurkenzeit, dat sinds de 18e eeuw bekend is.
Lit.: Sanders 2004, 56-58

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

komkommertijd znw., eerst later-nnl. Vgl. eng. cucumber-time “taylers holiday, when they have time to play and cucumbers are in season” (1700) en hd. sauregurkenzeit v.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

komkommertyd s.nw.
1. Tyd wanneer komkommers ryp word. 2. Tyd van die jaar wanneer daar niks nuuswaardigs gebeur nie.
In bet. 1 wsk. uit Ndl. komkommertijd (1871). Die herkoms van komkommertyd in bet. 2 is onseker. Dit lyk onwaarskynlik dat dit ook uit Ndl. kom. Die vroegste datum wat WNT vir komkommertijd in bet. 2 aandui, is 1909. Mntl. 'n leenbetekenis van Eng. cucumber time (1865) 'tyd van die jaar wanneer die deftige stand uitstedig is en kleremakers min werk het'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

komkommertijd (vert. van Engels cucumber time)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

komkommertijd slappe tijd in de media tijdens de vakanties 1871 [WNT] <Engels

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1230. De komkommertijd,

d.w.z. de slappe tijd, waarin weinig zaken gedaan worden, dus in de maand Augustus, als de komkommers rijp zijn en de handel over het algemeen niet zeer levendig is (zie o.a. Nest 24); Villiers, 65; hd. die sauregurkenzeit; eng. the cucumber-time (anno 1700F. Kluge, Wortforschung und Wortgeschichte, 115; Franck-v. Wijk, 334.); the big-gooseberry time.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut