Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kolonie - (nederzetting in vreemd gebied)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kolonie zn. ‘nederzetting in vreemd gebied’
Vnnl. colonie ‘nederzetting in vreemd gebied’ in om te varen hun zuytsche colonie ‘om hun zuidelijke kolonie heen te varen’ [1611; WNT vorderlijk].
Ontleend aan Latijn colōnia ‘groep kolonisten, volksplanting’, ouder ‘landgoed’, afleiding van colōnus ‘landbouwer, bewoner van een volksplanting’, afleiding van het werkwoord colere ‘ontginnen, cultiveren, bebouwen’, dat verwant is met → wiel.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kolonie [nederzetting] {1614} < latijn colonia (vgl. koloniaal).

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

kolonie

Het Latijnse woord colonia betekende: een stad door de Romeinen gesticht en in belangrijke mate bevolkt, met de bedoeling het omliggende land te bebouwen en het rijk te beveiligen. Vandaar is kolonie gaan betekenen: volksplanting die geregeerd wordt door een elders liggende staat, maar ook: volksplanting in een onontgonnen gebied. Zo kennen wij de veenkolonies in Drente en Groningen. Ook noemt men een tot een bepaalde natie behorende groep inwoners van een vreemde stad wel een kolonie en spreekt dus van de Nederlandse kolonie in New York of Wenen. Het woord colonia is afgeleid van een Latijns werkwoord colere dat: verzorgen, bebouwen betekende. Een vorm van dit werkwoord leverde het woord cultuur op.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kolonie znw., nog niet bij Kil. Uit lat. colônia, wsch. niet door fr. bemiddeling. Ook in andere talen ontleend.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kolonie v., uit Lat. colonia, afgel. van colonus = landbouwer, van colere = bebouwen, verzorgen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

kolo’nie: de kolonie, de Kolonie, (veroud.) Suriname. In de kolonie worden Okerparkieten* bijna algemeen als kamervogels gebruikt (P&P 1908: 498). - Etym.: Gebr. in de tijd (of slechts een deel van de tijd?) dat Suriname een kolonie was van Nederland. Oudste vindpl. Lammens 1822; 1982: 6.
— : Nieu’we Kolonie (de), (veroud.) het gedeelte van Noord-Suriname tussen de Coppename en de Corantijn. De kolonie Suriname was in twee hoofdafdeelingen verdeeld, als: de Oude en de Nieuwe Kolonie. De oude kolonie bepaalt zich tusschen de rivieren Marowijne en de Coppename, de nieuwe kolonie tot de landen tusschen de Coppename- en de Corantijn-rivieren gelegen (Teenstra 1835 I: 74; oudste vindpl.). - Etym.: De kolonisatie en de aanleg van plantages begon in dit deel van het land pas omstreeks 1800, terwijl dat in het andere deel toen al ver gevorderd was.
— : Ou’de Kolonie (de), (veroud.) het gedeelte van Noord Suriname tussen de Marowijne en de Coppename. () voor het aantal plantaadjen * der oude Kolonie zijn acht gepatenteerde Chirurgijns voorhanden () (Kuhn 1828: 53). - Etym.: Zie Nieuwe Kolonie*. Oudste vindpl. Lammens 1822; 1982: 132.

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

kolonie 'nederzetting in ontginningsgebied'
Vnnl. colonie 'nederzetting in vreemd gebied', nnl. kolonie 'volkplantingen in het land zelf ter ontginning van nog niet in cultuur gebrachte gronden (b.v. van hoogvenen, zogenaamde veenkoloniën), en voor de hieruit ontstane dorpen. Ontleend aan Latijns colonia 'groep kolonisten, volksplanting'. Kolonie is ook een algemene naam voor stichtingen tot landontginning door behoeftigen, en voor inrichtingen waarheen landlopers, bedelaars en asocialen werden gezonden, om te trachten hen door arbeid op het land te verbeteren.

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

kolonie (Latijn colonia)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kolonie ‘nederzetting’ -> Indonesisch koloni ‘nederzetting; elk territorium dat bestuurd wordt door een vreemde staat’; Sranantongo kolonia, kolowni ‘nederzetting’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kolonie nederzetting 1614 [WNT voorschrift] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut