Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

knoei - (morsen; slordig werken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

knoeien ww. ‘morsen; slordig werken’
Vnnl. knoeien ‘morsen’ in koockt ..., klad en knoeydt nou so lang totje moe bint ‘kook, klieder en knoei nu net zo lang tot je moe bent’ [1616; WNT]; nnl. overdrachtelijk ook ‘slordig werken’ in (hier als afleiding) uw geknoei is ... onverstaanbaar (‘onbegrijpelijk’) voor een verstandig man [1784; WNT geknoei], ‘oneerlijk handelen’ in dat men ook met oude staatsstukken ... soms wonderlijk knoeide [1864; WNT].
Het woord bestaat alleen in het Nederlands, Fries en Nederduits, met diverse betekenissen; FvW signaleert Vlaams knoeien ‘plagen’ (De Bo), Kempisch knoeien ‘kniezen, pruttelen’, Fries knoeije ‘knakken, beschadigen, mishandelen, slecht werk leveren’, Gronings knooien ‘hard werken, mishandelen, bedriegen’, Nederduits knōjen ‘hard werken, knoeien’. De oorspronkelijke betekenis is hieruit niet met zekerheid af te leiden en de herkomst van het woord is onbekend. NEW gaat uit van een grondbegrip ‘hard drukken, knellen’ en verbindt het woord met een wortel voor ‘samendrukken, knijpen’, waarvoor zie → knaap.
On. knýja ‘drukken, slaan’ en oe. cnū(w)ian ‘in een vijzel fijnstoten’ wijzen op pgm. *knūjan- (IEW 371) en kunnen dus bezwaarlijk met knoeien verwant zijn, aangezien pgm. > nnl. ui. Verwantschap door ablaut met → kneden, met wegval van intervocalische -d-, is volgens FvWS eveneens onwaarschijnlijk op grond van de verspreiding van knoeien in gebieden waar deze wegval niet plaatsvindt.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut