Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kloven - ((doen) splijten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

klieven ww. ‘doen splijten’
Mnl. clieven ‘in stukken breken, splijten’, eerst onovergankelijk in haer helmen scorden ende clouen ‘hun helmen braken in stukken’ [1260-70; VMNW], [m]ine herte clieft ‘mijn hart breekt’ [1290; VMNW], dat die lippen clieven ‘dat de lippen barsten (dat er kloven in komen)’ [1351; MNW-P], dan ook overgankelijk, in ghecloven in tween ‘in tweeën gespleten’ [ca. 1350; MNW], met eenen scersse den darme clieven ‘met een (wondhelers)mes de darmen insnijden’ [1351; MNW-P].
Os. klioƀan (mnd. kluven); ohd. klioban (nhd. klieben); nfri. kleauwe, kliuwe; oe. clēofan (ne. cleave); on. kljúfa (nzw. klyva); alle ‘splijten’ < pgm. *kleuban-. Daarnaast het causatief *klaubjan-, waaruit mnl. cloven (zie onder); mnd. kloven; nde. kløve. Daarnaast staat de ablautende (nultrap) zn. pgm. *kluba-, *klubō-, waaruit: mnl. clove ‘kloof, spleet; klem, val’ (zie onder), ook wel clof ‘kloof, spleet’ (o.; zie knoflook onder → look 1); os. kloƀo ‘voetklem’ (mnd. klove); ohd. klub ‘klein tangetje’, klobo ‘vogelklem’ (nhd. Kloben ‘klemhaak, hengsel’); ofri. klova ‘deelgebied’; oe. clufu ‘knoflookteen’ (ne. clove); on. klof ‘kloof, spleet’ (nzw. dial. klov), klofi ‘spleet; klem, soort tang’ (nzw. klove ‘bankschroef’).
Verwant met: Latijn glūbere ‘pellen’; Grieks glúphein ‘inkerven, uitsnijden’ (zoals in → hiëroglief); Oudkerkslavisch glǫbokŭ ‘diep’ (Russisch glubókij); < pie. *gleubh-, glubh- (IEW 401, LIV 190).
Oorspr. was klieven een sterk en onovergankelijk werkwoord met stamtijden kloof, kloven, gekloven. Onder invloed van het zwakke causatief kloven ‘doen splijten’ (zie hieronder) kon klieven de betekenis van kloven aannemen. Tegenwoordig is klieven geheel overgankelijk en wordt de verleden tijd vrijwel altijd zwak vervoegd, het verl.deelw. zowel zwak als sterk.
kloof zn. ‘spleet, smalle opening’. Mnl. cloue ‘id.’, cloueken ‘spleetje’ [1240; Bern.], clove, ook ‘klem, val’ in gevaen ... in den cloven ‘gevangen in de val’. Ablautend zn. bij klieven. ♦ kloven ww. ‘doen splijten’. Onl. wrsch. al in de afleiding *inklouvīn ‘het inslaan’ [8e eeuw; LS]; mnl. cloven ‘doen splijten’ in dar hi die scepe mede clouet ‘waar hij de schepen mee doorklieft’ [1287; VMNW]. Causatief van klieven, maar door de betekenisverschuiving van klieven zijn beide woorden in het Vroegnieuwnederlands synoniem geworden.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kloven* [(doen) splijten] {cloven 1287} middelnederduits kloven; causatief van klieven.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

kloven ww., mnl. clôven, mnd. klōven, de. kløve, nnoorw. kløyva (vgl. on. kleyfr ‘gemakkelijk te kloven’) < germ. *klauƀjan, causatief bij klieven.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

klooven ww., mnl. clôven, (ook, hoewel zelden, intr.). Factitief-formatie bij klieven. = mnd. klôven (ook intrans.), de. kløve, noorw. kløyva “klooven”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

klooven o.w., factit. van klieven, afgel. van denz. stam als ʼt enk. imp.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kloven ‘(doen) splijten’ -> Fries klove ‘een tol uit de kring werpen (tolspel)’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kloven* (doen) splijten 0701-800 [Lex Salica]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut