Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kikkerbeet - (Hydrocharis morsus-ranae)

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

kikkerbeet
Hydrocharis morsus-ranae L.

Kikkerbeet is een plant van staande waterplassen waar ook kikkers leven. De bladeren vertonen een inkeping die toegeschreven wordt aan een beet van kikkers, vandaar de naam. Kikkers voeden zich echter niet met stukjes blad, want het zijn insecteneters. De Nederlandse naam van deze waterplant is letterlijk een vertaling van het tweede, soortaanduidende woord in de wetenschappelijke naam: het Latijnse morsus betekent beet en ranae is de tweede naamval van rana, d.i. van de kikker.

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Kikkerbeet, Hydrocharis morsus-ranae
Hydrocharis: is samengesteld uit de Griekse woorden hydoor = water, en charis = sieraad of gratie, vanwege de fraaie bloemvorm en het voor komen op het water.
Morsus-ranae: de naam Kikkerbeet is een letterlijke vertaling van het Latijnse morsus = beet, en rana = kikker, omdat de toppen van de worteluitlopers scherp eindigen, als waren ze afgebeten of omdat de kleine blaadjes een diepe insnijding hebben die men toeschreef aan de vraat van kikkers.
Kikkerbeet: Kikkerbeet heeft dus te maken met de diepe insnijdingen van de kleine blaadjes, kikkers zouden de blaadjes eten.

H. Kleijn (1970), Planten en hun naam: Een botanisch lexicon voor de Lage Landen, Amsterdam

Hydrócharis | Hydrócharis mórsus-ránae: Kikkerbeet
De naam Hydrocharis is samengesteld uit de Griekse woorden hydoor: water, en charis: sieraad of gratie, vanwege de fraaie bloemvorm en het voorkomen op het water. De naam Kikkerbeet is een letterlijke vertaling van het Latijnse morsus: beet, en rana: kikker, omdat de toppen van de worteluitlopers scherp eindigen, als waren ze afgebeten, of omdat de kleine blaadjes een diepe insnijding hebben die men toeschreef aan de vraat van kikkers. Andere volksnamen zijn eveneens verbonden met kikker, zoals Kikkerbloem in Friesland, op Terschelling Kikkerkruid, en in Salland en op de Veluwezoom en in Zuid-Holland komen namen als Kikvorsbeet en Vorsbeet voor.
Daar de kleine bladeren ook op een ouderwets geldstuk - een duit - leken, ontstonden namen als Duitblad in oostelijk Drente, West-Friesland en Zuid-Holland; Duiten en Duitebled in Friesland. Verder spreekt men van Duitenblad, Kleine duitjes, zelfs van Centenblad in Zuid-Holland. Dergelijke namen vindt men ook in Vlaanderen, maar daar spreekt men van Schellingkruid, omdat men het daar met het geldstuk de schelling vergeleek. Aardig is ook de Vlaamse volksnaam Geld op ’t water. De naam Kleine witte plompen kreeg de plant omdat men vroeger dacht dat de plant verwant was aan de Witte waterlelie, vanwege de gelijkenis van de bladeren en de eveneens witte bloemen.
In de geneeskunde en in de plantlore heeft het sierlijke plantje geen rol gespeeld. Hierop wijzen volgens ons wel de nuchtere namen, die eigenlijk beperkt blijven tot variaties van kikker en duit. Ook in het buitenland is dit het geval.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal