Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kerngezond - (door en door gezond)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kern zn. ‘binnenste’
Mnl. kerne ‘pit’ [1240; Bern.], ook reeds overdrachtelijk ‘binnenste, essentie’ in dat is der minnen kerne ‘dat is de kern van de liefde’ [1380-1400; MNW-P].
Ontwikkeld uit Proto-Germaans *kernan-. Opvallend is dat de klinker in dit woord onveranderd bleef, i.t.t. die in de meeste andere woorden met korte -e- voor -r- plus dentaal, waaruit vnnl. -a- of -ā- ontstond, zoals in → hart en → haard. Deze klankovergang trad wel op bij → karn < mnl. kerne ‘vat om boter in te de karnen’. Wellicht is homonymievermijding hier de oorzaak van, of is er bij kern sprake van invloed van Duits Kern.
Os. kerno (mnd. kerne); ohd. kerno (nhd. Kern); on. kjarni (nzw. kärna); alle ‘pit, korrel, kern’, < pgm. *kernan. Wrsch. een ablautende vorm naast → koren en mogelijk verwant met → kerel.
kerngezond bn. ‘zeer gezond’. Nnl. om hare kern-gezonde en voedende eigenschappen [1882; Groene Amsterdammer]. Leenvertaling van Duits kerngesund ‘gezond tot op het binnenste, volledig gezond’ [18e eeuw; Pfeifer], oorspr. gezegd van bomen: van bast tot kern.
Lit.: W. de Vries (1915-16), ‘Etymologische aanteekeningen’, in: TNTL 34, 217-233; C.B. van Haeringen (1922), ‘Invloed van r op klinkers in de Germaanse talen’, in: TNTL 41, 249-277

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kerngezond [door en door gezond] {1889} oorspr. gezegd van hout dat tot in de kern gezond is < hoogduits kerngesund.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

kerngezond (Duits kerngesund)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kerngezond door en door gezond 1889 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut