Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kazak - (overkleed, tapijt)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kazak [overkleed, tapijt] {cajacke [overkleed met wijde mouwen, mantel] (uitgesproken als kazjakke) 1300-1450; als ‘tapijt’ na 1950} < frans casaque [mannenkleding] < italiaans casacca < turks kazak [landloper, zwerver, nomade, thans: trui] (> russisch kazak) (vgl. kozak).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

kazak znw. v. ‘mansoverkleed met wijde mouwen’ < fra. casaque ‘reismantel’ < ital. casaca. — Voor de verbreiding in het vlaams zie W. Pée NT 46, 1953, 91-97. — Hetzelfde woord als kozak.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kazak znw., sedert Kil. Uit fr. casaque > it. casacca “lange overjas”. Ook in ’t Du. ontleend. Oorsprong onzeker.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kazak v., uit Fr. casaque, afgel. van case = hut, huis, Lat. casa (z. kazuifel).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

kajak, zn.: taai vlees. Ook Waaslands voor ‘slechte of slappe koffie’. Kajak, kazjak waren varianten van kazak; 1582 pandt-rock oft cajack, Antwerpen (WNT). Misschien de pejoratieve connotatie van kazak overgedragen op spijzen.

kazak, zn.: jas; leren rugtas als schooltas; schil van gekookte aardappel. Vlaams kazak(ke) betekent veeleer ‘overjas met wijde mouwen, mansoverkleed; aardappel in de pel gekookt’. Mnl. cajacke (j = zj) ‘overkleed met wijde mouwen, mantel’. Kiliaan vermeldt het woord tweemaal: kaiacke, kasacke ‘Gallica palla, vulgo casacca, gal. casacque, ital. casaco, casachino, hisp. casaca’. Hij voegt er evenwel aan toe dat het gewone woord bij ons iacke is: ‘iacke autem nostra est dictio’. Hij vermeldt nog kaiacke als synoniem van kedel ‘kiel’. 1670 aen den cleermaecker om Gillams casack te maecken, Oorbeek (Kempeneers). Fr. casaque ‘reismantel’ < It. casacca of Sp. casaca. Vgl. Mhd. kasagân ‘rijjas’ < Ofr. casingan ‘gevoerd vest, maliënkolder’ < Perzisch kazagand ‘jas’. Het woord wordt ook wel verklaard uit Russisch kazák ‘Kozak’ < Turks kazak ‘vrij man, zwerver’. Een afgeleide bet. is ‘aardappel in de schil. Afl. kazakken ‘opsmullen; afrossen; roddelen’.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

kazak(ke), ke(r)zak(ke), koezakke zn. v.: overjas met wijde mouwen, mansoverkleed; linnen zak bij het appelplukken; aardappel met de pel gekookt. Mnl. cajacke (j = zj) ‘overkleed met wijde mouwen, mantel’. Kiliaan vermeldt het woord tweemaal: kaiacke, kasacke ‘Gallica palla, vulgo casacca, gal. casacque, ital. casaco, casachino, hisp. casaca’. Hij voegt er evenwel aan toe dat het gewone woord bij ons iacke is: ‘iacke autem nostra est dictio’. Hij vermeldt nog kaiacke als synoniem van kedel ‘kiel’. Fr. casaque ‘reismantel’ < It. casacca of Sp. casaca. Vgl. Mhd. kasagân ‘rijjas’ < Ofr. casingan ‘gevoerd vest, maliënkolder’ < Perzisch kazagand ‘jas’. Het woord wordt ook wel verklaard uit Russisch kazák ‘Kozak’ < Turks kazak ‘vrij man, zwerver’. Een afgeleide bet. is ‘aardappel in de schil’.

kozak zn.: aardappel in de schil gekookt. Door volksetymologische associatie met Kozak voor kazak; zie kazak(ke).

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

kazak(ke) (B, G, W, ZO, ZV), kozakke (ZO), zn. v.: overjas met wijde mouwen, mansoverkleed; aardappel met de pel gekookt. Mnl. cajacke (j = zj) 'overkleed met wijde mouwen, mantel'. Kiliaan vermeldt het woord tweemaal: kaiacke, kasacke 'Gallica palla, vulgo casacca, gal. casacque, ital. casaco, casachino, hisp. casaca'. Hij voegt er evenwel aan toe dat het gewone woord bij ons iacke is: 'iacke autem nostra est dictio'. Hij vermeldt nog kaiacke als synoniem van kedel 'kiel'. Fr. casaque 'reismantel' < It. casacca of Sp. casaca. Vgl. Mhd. kasagân 'rijjas' < Ofr. casingan 'gevoerd vest, maliënkolder' < Perzisch kazagand 'jas'. Het woord wordt ook wel verklaard uit Russisch kazák 'Kozak' < Turks kazak 'vrij man, zwerver'. Een afgeleide bet. is 'aardappel in de schil'.

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

kazak, kezjak mouwvest, boezeroen (Zuid-Holland, Zeeland). « fra. casaque « perz. kazagand; -and is als suffix opgevat.
WNT VII 1911-1913, Ghijsen 415, DELF 108.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

kazakke, zn. v.: mansoverkleed, overjas. Mnl. cajacke (j = zj) ‘overkleed met wijde mouwen, mantel’. Kiliaan vermeldt het woord tweemaal: kaiacke, kasacke ‘Gallica palla, vulgo casacca, gal. casacque, ital. casaco, casachino, hisp. casaca’. Hij voegt er evenwel aan toe dat het gewone woord bij ons iacke is: ‘iacke autem nostra est dictio’. Hij vermeldt nog kaiacke als synoniem van kedel ‘kiel’: ‘supparus, supparum, tunica superior linea’. Fr. casaque ‘reismantel’ < It. casacca of Sp. casaca. Vgl. Mhd. kasagân ‘rijjas’ < Ofr. casingan ‘gevoerd vest, maliënkolder’ < Perzisch kazagand ‘jas’. Het woord wordt ook wel verklaard uit Russisch kazák ‘Kozak’ < Turks kazak ‘vrij man, zwerver’. In Dadizele zijn kazakken evenwel ‘bottines’. Een andere afgeleide bet. is ‘aardappel in de schil’.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

kazak ‘overkleed’ (Frans casaque); ‘tapijt’ (van Kazakstan)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut